भारतीय एथनिक वेअर शब्दकोश: साडी, कापड, विणकाम आणि भरतकामाच्या संज्ञा A ते Z

हा साडी आणि एथनिक वेअर शब्दकोश कसा वापरावा

प्रत्येक शब्दाला स्वतःचे शीर्षक आहे, त्यामुळे तुम्ही एखाद्या एका संज्ञेची थेट लिंक शेअर करू शकता (उदा. /mr/ethnic-wear-glossary#zari), किंवा टॅगवर पाहिलेला शब्द शोधण्यासाठी फोनमधील "find in page" वापरू शकता. शीर्षकात मराठी शब्दासोबत कंसात इंग्रजी किंवा रोमन नावही दिले आहे, कारण दुकानात आणि ऑनलाइन बहुधा तेच नाव दिसते.

• अक्षरानुसार थेट जा: A–B · C–D · E–J · K · L–M · N–P · R–S · T–Z
• गटानुसार पाहा: झटपट गट या विभागात प्रत्येक संज्ञा साडीचे भाग, विणकाम, प्रिंट आणि रंगकाम, भरतकाम, कापड, प्रादेशिक साड्या, कपडे, नेसण्याच्या पद्धती आणि शिलाई अशा गटांत मांडली आहे.
• स्थानिक नावे: तुमचे शिंपी किंवा दुकानदार एकाच गोष्टीसाठी वेगळा शब्द वापरत असतील, तर हिंदी, गुजराती आणि मराठी नावांचे टेबल उपयोगी पडेल.

व्यापारात काही शब्दांचे एकापेक्षा जास्त अर्थ होतात. "रॉ सिल्क", "डोला सिल्क" आणि "आर्ट सिल्क" ही काटेकोर तांत्रिक नावे नसून बाजारातील नावे आहेत, म्हणून लेबलवरील धाग्याची माहिती नेहमी वाचा आणि विक्रेत्याला विचारा. शुद्धतेशी संबंधित शब्द (शुद्ध जरी, शुद्ध सिल्क, हातमाग) असतील, तर पैसे देण्याआधी कसे तपासायचे हे आमचे शुद्ध सिल्क कसे ओळखावे मार्गदर्शक आणि साडी किंमत मार्गदर्शक सांगतात. प्रदेशानुसार प्रसिद्ध विणकामांची ओळख हवी असेल तर भारतातील साड्यांचे प्रकार इथून सुरुवात करा.

साडी आणि कापडाच्या संज्ञा A–B (आरी कामापासून बुट्टीपर्यंत)

आरी काम (Aari work)

फ्रेमवर ताणलेल्या कापडावर बारीक हुकच्या सुईने (आरी) केलेले भरतकाम. यामुळे जलद आणि एकसारखी साखळी टाक्याची शिलाई होते, म्हणून ब्लाउज, लेहेंगा आणि ओढणीवरील दाट फुलांच्या कामासाठी ते वापरले जाते. कच्छ आणि काश्मीरमध्ये ही पारंपरिक कला आहे.

अजरख (Ajrakh)

गुजरातमधील कच्छ आणि सिंधमधील रेझिस्ट-डाय केलेले, हाताने ब्लॉक प्रिंट केलेले कापड, बहुधा गडद नीळ आणि मंजिष्ठेच्या लाल रंगात, भौमितिक तारे आणि जाळीच्या नक्षीसह. ते तयार करण्यासाठी प्रिंटिंग, रंगवणे आणि धुणे यांच्या अनेक फेऱ्या लागतात. अधिक माहिती आमच्या पश्चिम भारतीय कापडांच्या मार्गदर्शकात.

कोयरी / कैरी (Ambi, paisley)

वाकडा आंब्याचा किंवा थेंबाच्या आकाराचा नक्षीचा प्रकार, जो जगभर पेस्ली म्हणून ओळखला जातो. मराठी आणि गुजरातीत त्याला कैरी किंवा कोयरी म्हणतात. काश्मिरी शाली, बनारसी काठ, पैठणीचे पदर आणि बांधणीत ती दिसते.

अनारकली (Anarkali)

वरचा भाग फिट आणि कमरेपासून किंवा उंच कमरेपासून घेरदार पसरणारा लांब, फ्रॉकसारखा कुर्ता, बहुधा चुडीदार आणि ओढणीसोबत घातला जातो. तो डौलदार दिसतो आणि त्यात हालचाल सहज होते, म्हणून लग्न आणि सणांसाठी तो आवडता आहे.

अंगरखा (Angrakha)

बाजूला नाड्यांनी बांधला जाणारा, पुढून एकावर एक येणारा पोशाख; मूळतः पुरुषांचा दरबारी अंगरखा. आज स्त्रियांच्या कुर्ता, अनारकली आणि ब्लाउजवर अंगरखा नेकलाइन सर्रास दिसते.

अंगवस्त्र (Angavastram)

न शिवलेले कापड, बहुधा जरी किंवा सिल्कच्या काठाचे, जे दक्षिण भारतात पुरुष खांद्यावर घेतात. लग्नात आणि देवळात जाताना ते अनेकदा वेष्टी किंवा धोतराशी जुळणारे असते.

ॲप्लिक (Appliqué)

एका कापडातून आकार कापून ते दुसऱ्या कापडावर शिवून केलेली सजावट. कच्छ, राजस्थान आणि ओडिशातील पिपली येथे ही लोककला प्रबळ आहे, आणि ती चोळी, गोधड्या आणि सणासुदीच्या कपड्यांवर वापरली जाते.

आर्ट सिल्क (Art silk)

"आर्टिफिशियल सिल्क" चे छोटे रूप: सिल्कसारखे दिसणारे कापड, बहुधा व्हिस्कोस रेयॉन किंवा पॉलिएस्टर. ते शुद्ध सिल्कपेक्षा स्वस्त आणि हलके असते, पण ते सिल्क नाही, म्हणून लेबल तपासा. फरक आमच्या शुद्ध सिल्क ओळख मार्गदर्शकात समजावला आहे.

बाग प्रिंट (Bagh print)

मध्य प्रदेशातील बाग गावातील हाताने केलेले ब्लॉक प्रिंटिंग, नैसर्गिक रंगांनी, बहुधा पांढऱ्या पार्श्वभूमीवर लाल आणि काळ्या रंगात. पाहा आमचे बाग प्रिंट मार्गदर्शक.

बालुचरी (Baluchari)

पश्चिम बंगालमधील बिष्णुपूरची सिल्क साडी, जिच्या पदरावर चित्रपट्ट्या विणलेल्या असतात, बहुधा रामायण-महाभारतातील प्रसंग. वाचा बालुचरी सिल्क मार्गदर्शक.

बनारसी (Banarasi)

वाराणसी (बनारस) आणि परिसरात विणली जाणारी साडी, समृद्ध जरी ब्रोकेड, मुघल प्रेरित फुलांच्या नक्षी आणि जड पदरासाठी प्रसिद्ध. ही नवरीसाठी आणि रुखवताच्या साड्यांमधील क्लासिक साडी आहे. पाहा आमचे बनारसी सिल्क खरेदी मार्गदर्शक आणि बनारसी विरुद्ध कांजीवरम तुलना.

बांधणी (Bandhani, bandhej)

टाय-डायचा प्रकार ज्यात रंगवण्याआधी कापडाचे अगदी छोटे टोक चिमटीत पकडून धाग्याने घट्ट बांधले जाते, त्यामुळे न रंगलेले छोटे ठिपके नक्षीत उमटतात. गुजरात आणि राजस्थानची ही खासियत साडी, चनिया चोळी आणि ओढणीवर वापरली जाते. वाचा आमचे बांधणी सणासुदीचे कपडे मार्गदर्शक.

बंदगळा (Bandhgala, Jodhpuri)

पुरुषांचे पुढून बटणे असलेले, बंद आणि उंच गळ्याचे जॅकेट किंवा कोट, जे लग्न आणि औपचारिक कार्यक्रमांसाठी पँट किंवा चुडीदारसोबत घातले जाते.

बाटिक (Batik)

मेणाचा वापर करून रंगवण्याची पद्धत: गरम मेण कापडावर ब्रशने लावले किंवा छापले जाते, कापड रंगवले जाते आणि नंतर मेण काढले जाते. मेणाला पडलेल्या भेगांमुळे बाटिकमध्ये रंगाच्या बारीक शिरा दिसतात.

बंगाली पद्धत (Bengali drape, aath poure)

साडी नेसण्याची पारंपरिक बंगाली पद्धत: पुढे रुंद बॉक्स निऱ्या, आणि पदर डाव्या खांद्यावरून घेऊन उजवीकडे पुढे आणलेला, कधी कधी त्याच्या टोकाला चाव्यांचा जुडगा बांधलेला. आमचे साडी नेसण्याच्या पद्धती: निवी, बंगाली आणि गुजराती मार्गदर्शक पाहा.

ब्लाउज / चोळी (Blouse)

साडीखाली घातला जाणारा फिट टॉप. तो साधा असू शकतो किंवा भरपूर कामाचा, आणि गळा, पाठ आणि बाहीच्या डिझाइनमुळे साडीचा संपूर्ण लूक बदलतो. महाराष्ट्रात पारंपरिक खणाचा ब्लाउज पुन्हा लोकप्रिय झाला आहे. कल्पनांसाठी आमचे साडी ब्लाउज डिझाइन मार्गदर्शक पाहा.

ब्लाउज पीस (Blouse piece, running blouse)

ब्लाउजसाठीचे न शिवलेले कापड, जे बहुधा साडीच्या एका टोकाला विणलेले असते आणि साधारण 0.8 ते 1 मीटर लांब असते (हे बदलते). "रनिंग ब्लाउज" साडीच्या अंगाशी जुळतो; "कॉन्ट्रास्ट ब्लाउज" वेगळ्या रंगाचा असतो. महाराष्ट्रात स्वतंत्र खणाचे कापड घेऊन ब्लाउज शिवण्याची पद्धतही आहे.

ब्लॉक प्रिंट (Block print)

कोरलेले लाकडी ठसे रंगात बुडवून कापडावर दाबून, एकेक नक्षी करत हाताने केलेले प्रिंटिंग. सांगानेर, बगरू, बाग आणि अजरखपूर ही प्रसिद्ध केंद्रे आहेत.

बोट नेक (Boat neck)

एका खांद्यापासून दुसऱ्या खांद्यापर्यंत जवळजवळ सरळ जाणारा रुंद, उथळ ब्लाउजचा गळा. लांब मानेला तो शोभतो आणि सिल्क व हातमागाच्या साड्यांसोबत सुंदर दिसतो.

बोमकाई (Bomkai)

ओडिशातील कॉटन किंवा सिल्क साडी, गंजाम जिल्ह्यातील बोमकाई गावावरून नाव पडलेली, जादा बाण्याच्या नक्षी, टेम्पल काठ आणि थोड्या इकतसाठी ओळखली जाते. काही बाजारांत तिला सोनपुरी असेही म्हणतात.

काठ (Border, kinara)

साडीच्या लांबीबरोबर जाणारी विणलेली पट्टी. काठ बारीक किंवा रुंद, साधे, जरीचे, टेम्पल किंवा कॉन्ट्रास्ट असू शकतात, आणि नेसल्यावर ते साडीला चौकट दिल्यासारखे दिसतात.

ब्रोकेड (Brocade)

समृद्ध कापड ज्यात जादा (पूरक) बाण्याच्या धाग्यांनी, बहुधा जरीने, उठावदार नक्षी विणली जाते, त्यामुळे डिझाइन भरतकामासारखे दिसते पण ते विणकामाचाच भाग असते. बनारसी ब्रोकेड सर्वात प्रसिद्ध आहे; पाहा लग्नासाठी बनारसी ब्रोकेड.

बुट्टा (Buta)

फूल, कैरी किंवा मोर अशी मोठी विणलेली किंवा भरतकाम केलेली नक्षी, जी साडीच्या अंगावर किंवा पदरावर अंतराने पसरलेली असते. बुट्ट्यांनी भरलेल्या साडीला बुटेदार म्हणतात.

बुट्टी (Buti)

छोटा बुट्टा: साडीच्या अंगावर सारख्या अंतरावर विखुरलेली ठिपक्यासारखी छोटी नक्षी. चंदेरी आणि बनारसी साड्यांवर बहुधा जरीच्या बुट्ट्या असतात.

साडी आणि कापडाच्या संज्ञा C–D (कॅन-कॅनपासून ओढणी/दुपट्ट्यापर्यंत)

कॅन-कॅन (Can-can)

लेहेंगा किंवा चनियाखाली घातला जाणारा कडक, थरांचा नेटचा परकर किंवा अस्तर, ज्यामुळे घागरा रुंद घेरात उभा राहतो.

कॅप स्लीव्ह (Cap sleeve)

खांद्याचा फक्त वरचा भाग झाकणारी अगदी छोटी ब्लाउजची बाही. उन्हाळ्यात आणि पार्टी साड्यांसाठी कोपरापर्यंतच्या बाहीपेक्षा हा हलका पर्याय आहे.

चंदेरी (Chanderi)

मध्य प्रदेशातील चंदेरी येथील पारदर्शक, हलके हातमागाचे कापड, सिल्क, कॉटन किंवा सिल्क-कॉटनमध्ये विणलेले, बहुधा छोट्या जरीच्या किंवा नाण्यासारख्या बुट्ट्यांसह. पाहा चंदेरी फॅब्रिक मार्गदर्शक.

चनिया चोळी (Chaniya choli)

घेरदार घागरा (चणियो), फिट चोळी आणि ओढणी यांच्या पोशाखाचे गुजराती नाव. नवरात्रीतील गरब्यासाठी हा क्लासिक पोशाख आहे. पाहा आमचे नवरात्री चनिया चोली ट्रेंड्स.

चेट्टिनाड साडी (Chettinad saree)

तमिळनाडूतील चेट्टिनाड भागातील कॉटन साडी, ठळक चौकडी आणि पट्टे, मातीसारखे रंग आणि कॉन्ट्रास्ट काठांसाठी ओळखली जाते.

शिफॉन (Chiffon)

अतिशय हलके, पारदर्शक, साध्या विणीचे कापड जे मऊ घड्यांमध्ये पडते. ते सिल्क किंवा सिंथेटिक असू शकते आणि पार्टी साड्या व ओढण्यांसाठी लोकप्रिय आहे.

चिकनकारी (Chikankari)

लखनौचे बारीक हाताचे भरतकाम, पारंपरिकपणे पांढऱ्या मलमलवर पांढऱ्या धाग्याने, शॅडो वर्क आणि छोट्या गाठी अशा अनेक टाक्यांनी. आज ते कॉटन, जॉर्जेट आणि सिल्कवर रंगीत धाग्यांतही केले जाते. वाचा आमचे चिकनकारी मार्गदर्शक.

शिनॉन (Chinon)

हलके, थोडे चमकदार सिंथेटिक कापड, ज्याचा स्पर्श शिफॉन आणि जॉर्जेटच्या मधला असतो. सुरतमधील प्रिंटेड आणि भरतकाम केलेल्या साड्या, ड्रेस मटेरियल आणि ओढण्यांमध्ये ते सर्रास दिसते.

चोळी (Choli)

लेहेंगा, घागरा किंवा साडीसोबत घातली जाणारी आखूड, फिट चोळी. राजस्थान आणि गुजरातच्या काही भागांत चोळी पाठ उघडी ठेवून नाड्यांनी बांधली जाते.

चुडीदार (Churidar)

पायापेक्षा जास्त लांब कापलेली अरुंद विजार, ज्यामुळे जादा लांबी घोट्याजवळ बांगड्यांसारख्या (चुडी) गोल घड्यांमध्ये जमते. ती कुर्ता आणि अनारकलीसोबत घातली जाते.

कूर्गी पद्धत (Coorgi drape)

कर्नाटकातील कोडगू (कूर्ग) येथील कोडवा पद्धत, ज्यात निऱ्या मागे खोचल्या जातात आणि पदर उजव्या खांद्यावरून आणून पिन केला जातो. आमच्या साडी नेसण्याच्या पद्धती टूल वर ती करून पाहा.

कॉर्सेट ब्लाउज (Corset blouse)

कॉर्सेटसारखा, बोनिंग किंवा पॅनलमुळे कमरेला आकार देणारा, रचनाबद्ध ब्लाउज. लेहेंगा आणि मॉडर्न साड्यांसोबत तो लोकप्रिय आहे; पाहा कॉर्सेट ब्लाउज डिझाइन्स.

कॉटन सिल्क (Cotton silk, silk cotton)

सिल्क आणि कॉटनच्या धाग्यांचे मिश्र विणकाम, बहुधा सिल्कचा ताणा आणि कॉटनचा बाणा किंवा उलट. त्याला मऊ चमक असते, शुद्ध सिल्कपेक्षा त्यात हवा जास्त खेळते आणि किंमत कमी असते.

क्रेप (Crepe)

घट्ट पीळ दिलेल्या धाग्यांमुळे बारीक, सुरकुतलेला, दाणेदार पृष्ठभाग असलेले कापड. ते सुंदर ड्रेप होते आणि सहज चुरगळत नाही; म्हैसूर सिल्क ही शुद्ध सिल्क क्रेप आहे. पाहा आमचे क्रेप फॅब्रिक मार्गदर्शक.

कटदाणा (Cutdana)

प्रकाश पकडण्यासाठी भरतकामात शिवले जाणारे धारदार कापलेले काचेचे किंवा प्लास्टिकचे छोटे मणी. नवरीच्या कपड्यांवर कटदाणा बहुधा जरदोजी आणि सिक्विनसोबत मिसळला जातो.

कटवर्क (Cutwork, Banarasi)

बनारसी विणण्याची जलद पद्धत ज्यात जादा बाण्याचा धागा पूर्ण रुंदीभर जातो आणि नक्षींमधले सैल धागे मागच्या बाजूने कापून टाकले जातात. ती कढुआपेक्षा हलकी आणि स्वस्त असते.

दबका (Dabka)

घट्ट गुंडाळलेली धातूची तार, छोटे तुकडे करून उठावदार, पोतदार जरदोजी कामासाठी शिवली जाते. अशाच स्प्रिंगसारख्या गुंडाळीला सलमा म्हणतात.

दाबू प्रिंट (Dabu print)

राजस्थानमधील मातीचा रेझिस्ट वापरून प्रिंट करण्याची पद्धत: माती, चुना आणि डिंक यांची पेस्ट कापडावर ब्लॉकने छापली जाते, नंतर कापड बहुधा निळीत रंगवले जाते, आणि नक्षी फिकट राहते.

डार्ट्स (Darts)

सपाट कापडाला शरीराचा आकार देण्यासाठी ब्लाउजच्या छाती आणि कमरेजवळ शिवलेल्या छोट्या घड्या. चांगल्या डार्ट्समुळेच ब्लाउज व्यवस्थित बसतो.

धर्मावरम (Dharmavaram)

आंध्र प्रदेशातील धर्मावरमच्या सिल्क साड्या, रुंद जरी काठ, समृद्ध कॉन्ट्रास्ट पदर आणि उजळ रंगांसाठी ओळखल्या जातात; लग्नासाठी अनेकदा निवडल्या जातात.

धोतर (Dhoti)

कमरेभोवती आणि पायांभोवती गुंडाळून खोचले जाणारे न शिवलेले कापड, जे भारतभर पुरुष नेसतात. तमिळनाडूत त्याला वेष्टी, केरळात मुंडू आणि कर्नाटकात पंचे म्हणतात.

धोती पँट (Dhoti pants)

नेसलेल्या धोतरासारख्या दिसणाऱ्या शिवलेल्या विजारी, पुढे घड्या आणि घोट्याशी अरुंद. स्त्रिया आणि पुरुष दोघेही त्या कुर्ता आणि आखूड टॉपसोबत घालतात.

डिजिटल प्रिंट (Digital print)

इंकजेट मशीनने कापडावर छापलेल्या नक्षी, ज्यात अनेक रंग आणि फोटोसारखे बारकावे शक्य होतात. ते जलद आणि परवडणारे असते आणि जॉर्जेट, क्रेप आणि सॅटिन साड्यांवर फार सर्रास दिसते.

डॉबी (Dobby)

मागाला जोडले जाणारे यंत्र, जे ठिपके, चौकडी आणि डायमंडसारख्या छोट्या भौमितिक नक्षी कापडातच विणते.

डोला सिल्क (Dola silk)

मऊ, हलक्या, चमकदार कापडाचे व्यापारी नाव, जे बहुधा फॉइल किंवा जॅकार्ड नक्षीसह विकले जाते. ते सहसा शुद्ध सिल्क नसून मिश्र किंवा सिंथेटिक असते, म्हणून धाग्याची माहिती तपासा.

दोरी (Dori)

ब्लाउजच्या पाठीवर किंवा गळ्याशी बांधण्यासाठी वापरली जाणारी, बहुधा कापडाने मढवलेली दोरी, जिच्या टोकांना अनेकदा लटकन असतात.

डबल इकत (Double ikat)

असे इकत ज्यात ताणा आणि बाणा दोन्ही विणण्याआधी बांधून रंगवले जातात, त्यामुळे दोन्ही मागावर अचूक जुळल्यावरच नक्षी उमटते. गुजरातचे पाटण पटोला हे सर्वात प्रसिद्ध उदाहरण आहे; वाचा पटोला: पाटण की राजकोट.

ओढणी / दुपट्टा (Dupatta)

सलवार कमीज, लेहेंगा किंवा कुर्त्यासोबत घेतली जाणारी लांब ओढणी, जी खांद्यावर, छातीवर किंवा डोक्यावर घेतली जाते. तिला चुन्नी असेही म्हणतात.

साडी आणि कापडाच्या संज्ञा E–J (एरी सिल्कपासून जामदानीपर्यंत)

एरी सिल्क (Eri silk)

आसाम आणि ईशान्य भारतातील मऊ, उबदार, मॅट सिल्क. पतंग कोशातून बाहेर पडल्यानंतरच हे बहुधा कातले जाते, म्हणून याला "अहिंसा" किंवा पीस सिल्क असेही म्हणतात. वाचा आमचे एरी सिल्क मार्गदर्शक.

जादा बाणा (Extra weft, supplementary weft)

नक्षी तयार करण्यासाठी मूळ विणीवर जोडलेले जादा बाण्याचे धागे. बहुतेक विणलेले बुट्टे, ब्रोकेड आणि जामदानीच्या नक्षी अशाच तयार होतात.

फॉल (Fall)

साधारण हाताच्या रुंदीएवढी कॉटनची पट्टी, जी साडीच्या खालच्या काठाच्या आतून शिवली जाते. ती वजन देते त्यामुळे निऱ्या सरळ पडतात आणि काठ घासून खराब होत नाही. प्रत्येक नव्या साडीला फॉल-पिको का लागतो, हे आमचे नवशिक्यांसाठी साडी मार्गदर्शक सांगते.

गढवाल (Gadwal)

तेलंगणातील गढवाल येथील साडी, जिचे अंग कॉटनचे आणि काठ-पदर सिल्कचे असतात, आणि ते एकमेकांत गुंफलेल्या विणीने जोडलेले असतात. नेसायला हलकी तरीही सणासुदीला शोभणारी.

गज्जी सिल्क (Gajji silk)

गुजरातमधील चमकदार, सॅटिन विणीचे सिल्क, जे बांधणी आणि इतर टाय-डाय कामासाठी मूळ कापड म्हणून फार वापरले जाते.

गारा (Gara, Parsi gara)

सिल्क साड्यांवर सॅटिन टाक्यात केलेले बारीक पारशी भरतकाम, चिनी प्रेरित फुले, पक्षी आणि पॅगोडांसह. जुन्या गारा साड्या मौल्यवान वारसा म्हणून जपल्या जातात.

गरद (Garad)

बंगालची पांढरी किंवा ऑफ-व्हाइट, लाल काठाची सिल्क साडी, विशेषतः दुर्गापूजा आणि इतर सणांना नेसली जाते. अधिक माहिती आमच्या पूर्व भारतीय कापडांच्या मार्गदर्शकात.

जॉर्जेट (Georgette)

थोडा सुरकुतलेला, दाणेदार स्पर्श असलेले पारदर्शक, हलके कापड, शिफॉनपेक्षा जड आणि कमी पारदर्शक. ते मऊ ड्रेप होते, प्रवासात चांगले टिकते आणि पार्टी साड्यांसाठी नेहमीची निवड आहे.

घरारा (Gharara)

गुडघ्यापर्यंत फिट आणि गुडघ्यावरील चुण्यांच्या शिवणीपासून घेरदार पसरणारी रुंद विजार; आखूड कुर्त्यासोबत घातली जाणारी पारंपरिक लखनवी पद्धत.

घरचोळा (Gharchola)

गुजराती नवरीची साडी, बहुधा लाल किंवा मरून, जरीच्या रेषांनी चौकोनांच्या जाळीत विभागलेली आणि त्या चौकोनांत बांधणीचे ठिपके व नक्षी. अनेक कुटुंबांत ती वराकडून दिली जाते. पाहा आमचे पश्चिम भारतातील साड्या मार्गदर्शक.

घेर (Gher, flare)

लेहेंगा किंवा चनियाचा खालच्या बाजूचा परीघ, बहुधा मीटरमध्ये सांगितला जातो. जास्त घेर म्हणजे गरबा आणि नृत्यासाठी अधिक भरगच्च, गिरकी घेणारा घागरा.

घागरा (Ghagra)

लांब, भरगच्च, चुण्यांचा घागरा, राजस्थान आणि गुजरातमध्ये पारंपरिक, चोळी आणि ओढणीसोबत घातला जातो. आज "घागरा" आणि "लेहेंगा" हे शब्द बहुधा एकाच गोष्टीसाठी वापरले जातात; फरक आमच्या लेहेंग्याचे प्रकार मार्गदर्शकात समजावला आहे.

जीआय टॅग (GI tag)

भौगोलिक निर्देशांक (Geographical Indication): कायदेशीर नोंदणी जी उत्पादनाचे नाव ते पारंपरिकपणे तयार करणाऱ्या प्रदेश आणि समुदायाशी जोडते, उदा. पैठणी किंवा पाटण पटोला. पाहा आमची जीआय टॅग साड्यांची यादी.

गोटा पत्ती (Gota patti)

राजस्थानी भरतकाम ज्यात सोनेरी किंवा चंदेरी अरुंद रिबन (गोटा) आकारात कापून कापडावर शिवली जाते. ते हलके, चमकदार असते आणि सणासुदीच्या व हळदीच्या कपड्यांसाठी लोकप्रिय आहे.

हाफ साडी (Half saree, langa voni)

दक्षिण भारतीय पोशाख: लांब घागरा (लंगा किंवा पावडै), ब्लाउज आणि अर्ध्या लांबीची ओढणी (वोणी किंवा दावणी), पारंपरिकपणे किशोरवयीन मुली घालतात. पाहा आमचे पट्टू पावडै आणि हाफ साडी मार्गदर्शक.

हातमाग (Handloom)

विजेशिवाय हात आणि पायाने चालवल्या जाणाऱ्या मागावर विणलेले कापड. हातमागाच्या साड्यांमध्ये छोटे-छोटे असमानपणे दिसतात आणि त्या विणायला खूप जास्त वेळ लागतो. दोन्हींतील फरक ओळखायला शिका: हँडलूम विरुद्ध पॉवरलूम.

हँडलूम मार्क (Handloom Mark)

भारत सरकारच्या योजनेअंतर्गत दिले जाणारे लेबल, जे उत्पादन हातमागावर विणलेले असल्याचे प्रमाणित करते. प्रत्येक अस्सल हातमागाच्या वस्तूवर ते नसते, पण असेल तर ती उपयुक्त खूण आहे.

हाय नेक (High neck)

मानेच्या मुळापर्यंत किंवा त्याहून वर जाणारा ब्लाउज किंवा चोळीचा गळा, बहुधा बंद पाठीसह. पाहा हाय नेक ब्लाउज डिझाइन्स.

हुक (Hooks, hook and eye)

बहुतेक साडी ब्लाउज बंद करण्यासाठी, सहसा पुढच्या बाजूला, वापरले जाणारे छोटे धातूचे हुक. मागून उघडणाऱ्या डिझाइनसाठी चेन आणि बटणे हे पर्याय आहेत.

इकत (Ikat)

रेझिस्ट-डाय तंत्र ज्यात विणण्याआधी धाग्यांच्या लड्या बांधून रंगवल्या जातात, त्यामुळे कापड विणले जात असतानाच मऊ, धूसर कडांची नक्षी उमटते. सिंगल इकतमध्ये फक्त ताणा किंवा फक्त बाणा रंगवला जातो. पाहा आमचे पोचमपल्ली इकत मार्गदर्शक.

इरकल (Ilkal)

कर्नाटकातील इळकल येथील कॉटन किंवा कॉटन-सिल्क साडी, महाराष्ट्रात इरकल म्हणून लाडकी. तिचा वैशिष्ट्यपूर्ण पदर, पारंपरिकपणे पांढऱ्या नक्षीचा लाल, खास गुंफण तंत्राने अंगाला जोडलेला असतो. तिच्यावर अनेकदा कसुती भरतकाम केलेले असते, आणि नऊवारीसाठीही इरकल आवडीने घेतली जाते.

नीळ (Indigo)

इंडिगोफेरा वनस्पतीपासून बनणारा नैसर्गिक निळा रंग, जो शतकानुशतके भारतीय ब्लॉक प्रिंट, इकत आणि दाबू कामात वापरला जातो.

जाळ / जाळी (Jaal)

संपूर्ण कापडभर पसरलेली जाळीसारखी नक्षी, विणलेली किंवा भरतकाम केलेली, बहुधा छोट्या फुलांनी किंवा बुट्ट्यांनी भरलेली.

जॅकार्ड (Jacquard)

मागाचे यंत्र, पूर्वी छिद्रे पाडलेल्या कार्डांचे आणि आता बहुधा इलेक्ट्रॉनिक, जे गुंतागुंतीच्या नक्षी विणण्यासाठी ताण्याचे स्वतंत्र धागे नियंत्रित करते. अनेक हातमागही जॅकार्ड जोडणी वापरतात.

जामावार (Jamawar)

मूळतः दाट पेस्ली नक्षी असलेले काश्मिरी विणलेल्या शालीचे बारीक कापड. आज हे नाव संपूर्ण अंगभर पेस्ली विणकाम असलेल्या ब्रोकेडसाठीही वापरले जाते.

जामदानी (Jamdani)

बंगाल आणि बांगलादेशमधील बारीक मलमल, ज्यात एकेक नक्षी करत जादा धागे हाताने घालून नक्षी विणली जाते, त्यामुळे त्या पारदर्शक कापडावर तरंगत असल्यासारख्या दिसतात. वाचा आमचे जामदानी साडी मार्गदर्शक.

K ने सुरू होणाऱ्या साडी आणि कापडाच्या संज्ञा (कढुआपासून कच्छ कामापर्यंत)

कढुआ (Kadhwa)

बनारसी विणण्याची सर्वात बारीक पद्धत, ज्यात प्रत्येक नक्षी स्वतःच्या धाग्याने स्वतंत्रपणे विणली जाते, त्यामुळे कापायचे सैल धागे उरत नाहीत. ती कटवर्कपेक्षा सावकाश आणि महाग असते, आणि नक्षी अधिक टिकाऊ असतात.

कलमकारी (Kalamkari)

नैसर्गिक रंग वापरून आंध्र प्रदेशात हाताने रंगवलेले किंवा ब्लॉक प्रिंट केलेले कापड. श्रीकालहस्ती कलमने (पेन) काढलेल्या पौराणिक प्रसंगांसाठी आणि मछलीपट्टणम ब्लॉक प्रिंटसाठी ओळखले जाते.

कळी (Kali)

कापडाचा निमुळता पॅनल. अनेक कळ्या शेजारी शेजारी शिवल्यावर अनारकली, कुर्ता किंवा लेहेंग्याला घेर येतो.

कलिदार (Kalidar)

अनेक कळ्यांपासून कापलेला कुर्ता किंवा अनारकली, जो वर फिट आणि खाली घेरदार झुलणारा असतो. ही पारंपरिक लखनवी आणि उत्तर भारतीय कापणी आहे.

कंबरपट्टा (Kamarbandh)

साडी किंवा लेहेंग्यावर घातला जाणारा धातूचा, मण्यांचा किंवा भरतकाम केलेल्या कापडाचा कमरपट्टा. तो निऱ्या आणि पदर जागेवर ठेवतो आणि पारंपरिक साज देतो. महाराष्ट्रात नऊवारीवर सोन्याचा किंवा चांदीचा कंबरपट्टा खास शोभतो.

कांजीवरम (Kanjivaram, Kanchipuram)

तमिळनाडूतील कांचीपुरमची जड मलबेरी सिल्क साडी, समृद्ध जरी, टेम्पल काठ आणि कॉन्ट्रास्ट पदरांसह, जे बहुधा कोरवैने जोडलेले असतात. ही दक्षिण भारतातील क्लासिक नवरीची सिल्क आहे. पाहा शुद्ध कांजीवरम कसे ओळखावे आणि कांचीपुरम सिल्कचा इतिहास.

कांथा (Kantha)

बंगाल आणि ओडिशातील धावत्या टाक्याचे भरतकाम, सुरुवातीला जुन्या साड्यांचे थर लावून गोधड्या बनवण्यासाठी वापरले जात असे आणि आता सिल्क व कॉटन साड्यांवर केले जाते. वाचा आमचे कांथा स्टिच मार्गदर्शक.

कसब (Kasab)

जरीसाठीचा गुजराती आणि मराठी शब्द, म्हणजे विणकाम आणि भरतकामात वापरला जाणारा धातूचा धागा, जसे पैठणी आणि कच्छच्या कापडांवरील कसबकाम.

कसवू (Kasavu)

केरळच्या ऑफ-व्हाइट हातमाग साड्या आणि मुंडूंचा सोनेरी जरीचा काठ. संपूर्ण साडीलाही हाच शब्द वापरला जातो. वाचा आमचे कसवू साडी मार्गदर्शक.

कशिदा (Kashida)

काश्मिरी भरतकामाचे सर्वसाधारण नाव, ज्यात बारीक सोजनी सुईकाम, आरी साखळी टाका आणि तिल्ला धातूच्या धाग्याचे काम येते.

कसुती (Kasuti)

कर्नाटकातील मोजून घातलेल्या अगदी छोट्या टाक्यांचे हाताचे भरतकाम, ज्यातून देऊळ, रथ आणि दिवे अशा भौमितिक नक्षी तयार होतात, बहुधा इरकल साड्यांवर.

कतान (Katan)

अनेक सिल्क तंतू एकत्र पिळून बनवलेला शुद्ध सिल्कचा धागा. "कतान बनारसी" म्हणजे गुळगुळीत, साध्या विणीच्या अंगाची शुद्ध सिल्क बनारसी.

कटोरी ब्लाउज (Katori blouse)

छातीखाली वाटीच्या आकाराचे पॅनल (कटोरी म्हणजे वाटी) शिवलेला ब्लाउज, ज्यामुळे गोलसर, आधार देणारा आकार मिळतो. आणखी कापण्या आमच्या ब्लाउज डिझाइन मार्गदर्शकात पाहा.

केडियु (Kediyu)

कमरेशी चुण्यांचा घेर असलेला पुरुषांचा आखूड, झालरीचा गुजराती टॉप, नवरात्रीच्या गरब्यासाठी चोरणो (विजार) सोबत घातला जातो.

कीहोल नेक (Keyhole neck)

ब्लाउजचा गळा किंवा पाठ ज्यात थेंबासारखे किंवा गोल छोटे उघडे असते, वर बहुधा बटण किंवा दोरीने बंद केलेले.

खादी (Khadi)

हाताने कातलेले आणि हाताने विणलेले कापड, सहसा कॉटन, सिल्क किंवा लोकरीचे. भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात त्याचे मध्यवर्ती स्थान होते; त्यात हवा खेळती राहते आणि त्याला किंचित पोत असतो.

किनारी (Kinari)

साडी, ओढणी किंवा लेहेंग्याच्या कडेने शिवलेली सजावटीची लेस किंवा रिबन, बहुधा जरी, गोटा किंवा भरतकामासह.

किनखाब (Kinkhab)

ऐतिहासिकदृष्ट्या बनारसचे अतिशय जड ब्रोकेड, सोन्या-चांदीच्या जरीने इतके दाट विणलेले की खालचे सिल्क क्वचितच दिसते.

कोरा (Kora)

कच्च्या, न धुतलेल्या किंवा न रंगवलेल्या कापडासाठीचा शब्द. कोरा सिल्क किंवा कोरा ऑर्गेंझा म्हणजे पूर्णपणे डिगम न केलेले कडक, पारदर्शक सिल्क, जे हलक्या बनारसी साड्यांमध्ये वापरले जाते.

कोरवै (Korvai)

कांजीवरमचे तंत्र ज्यात कॉन्ट्रास्ट काठ आणि अंग एकाच मागावर स्वतंत्रपणे विणून हाताने एकमेकांत गुंफले जातात, त्यामुळे जोड अतिशय मजबूत होतो. हे कुशल विणकामाचे लक्षण आहे.

कोसा सिल्क (Kosa silk)

छत्तीसगडमधील टसर सिल्कचा प्रकार, नैसर्गिक सोनेरी-बेज छटा आणि मऊ, पोतदार स्पर्शासह. पाहा आमचे मध्य भारतीय कापडांचे मार्गदर्शक.

कोटा डोरिया (Kota Doria)

राजस्थानमधील कोटा येथील अतिशय हलके, हवेशीर कॉटन किंवा कॉटन-सिल्क कापड, छोट्या चौकोनी चौकडीच्या विणीसह. उन्हाळी साड्यांसाठी ते आदर्श आहे.

कुर्ता (Kurta)

स्त्रिया आणि पुरुष घालतात तो लांब, सैल किंवा अर्ध-फिट अंगरखा, सहसा पायजमा, चुडीदार, सलवार किंवा पलाझोवर.

कुर्ती (Kurti)

स्त्रियांचा आखूड कुर्ता, सहसा कमरेखालपर्यंत, रोजच्या वापरासाठी जीन्स, लेगिंग्ज, पलाझो किंवा स्कर्टसोबत घातला जातो.

कच्छ काम (Kutch work)

गुजरातमधील कच्छच्या भरतकाम परंपरा, उजळ धागे, छोटे आरसे आणि ठळक भौमितिक व फुलांच्या नक्षींसाठी ओळखल्या जातात; प्रत्येक समुदायाची स्वतःची शैली असते.

साडी आणि कापडाच्या संज्ञा L–M (लटकनपासून म्हैसूर सिल्कपर्यंत)

लटकन (Latkan)

ब्लाउजची दोरी, लेहेंग्याची नाडी किंवा साडीच्या पदराला लटकणारा सजावटीचा गोंडा, मणी, धागे, मोती किंवा छोट्या घुंगरांनी बनवलेला.

लेहेंगा (Lehenga)

चोळी आणि ओढणीसोबत घातला जाणारा लांब, घेरदार घागरा, उत्तर आणि पश्चिम भारतातील सर्वात लोकप्रिय नवरीचा पोशाख. त्याचे आकार ए-लाइनपासून मरमेडपर्यंत असतात; पाहा लेहेंग्याचे प्रकार आणि आमचे ब्रायडल लेहेंगा मार्गदर्शक.

लेहेंगा साडी (Lehenga saree)

आधीच निऱ्या घातलेला पदर जोडलेला शिवलेला लेहेंगा घागरा, जो साडीसारखा दिसतो पण लेहेंग्याइतका सहज घालता येतो.

लहरिया (Leheriya)

राजस्थानी टाय-डाय ज्यात कापड गुंडाळून तिरके बांधले जाते, त्यामुळे लाटांसारखे पट्टे तयार होतात. पावसाळा आणि तीजसाठी हे पारंपरिक आहे. पाहा बांधणी, लहरिया की पटोला.

लिनन (Linen)

जवसाच्या (फ्लॅक्स) तंतूंपासून बनलेले नैसर्गिक कापड, कुरकुरीत, हवेशीर आणि उष्णतेत थंड, हलक्या स्लब पोतासह. वाचा लिनन साड्या आणि कपडे याविषयी.

अस्तर (Lining, astar)

ब्लाउज किंवा लेहेंग्याच्या आतून शिवलेला कापडाचा आतील थर, सहसा कॉटनचा. त्यामुळे कपडा आरामदायक होतो, घाम शोषला जातो आणि नाजूक बाहेरील कापड सुरक्षित राहते.

मडिसार (Madisar)

अनेक तमिळ ब्राह्मण स्त्रिया नेसतात ती पारंपरिक नऊवारी पद्धत, पायांमधून कासोटा घेऊन, सहसा लग्न आणि धार्मिक विधींसाठी. पाहा दक्षिण भारतीय साडी नेसण्याच्या पद्धती.

महेश्वरी (Maheshwari)

मध्य प्रदेशातील महेश्वरची हलकी कॉटन-सिल्क हातमाग साडी, साध्या पट्ट्या किंवा चौकडी आणि दोन्ही बाजूंनी वापरता येणाऱ्या काठासाठी ओळखली जाते. वाचा आमचे महेश्वरी हँडलूम मार्गदर्शक.

मंगलगिरी (Mangalgiri)

आंध्र प्रदेशातील मंगळगिरीच्या कॉटन (आणि सिल्क-कॉटन) हातमाग साड्या, साध्या किंवा हलक्या नक्षीच्या अंगासह आणि साध्या जरी काठासह.

मार्जिन (Margin, seam allowance)

ब्लाउज नंतर सैल करता यावा म्हणून शिंपी शिवणीच्या आत ठेवतात ते जादा कापड. तुमची मापे वारंवार बदलत असतील तर चांगले मार्जिन ठेवायला सांगा; शिंप्याला कसे समजावायचे हे आमचे ब्लाउज माप मार्गदर्शक सांगते.

मश्रू (Mashru)

गुजरातमधील (पारंपरिकपणे पाटण) सॅटिन विणीचे कापड, ज्यात दर्शनी बाजूला सिल्कचा ताणा आणि आतल्या बाजूला कॉटनचा बाणा असतो, त्यामुळे पृष्ठभाग चमकदार आणि त्वचेला आरामदायक लागतो.

मटका सिल्क (Matka silk)

आखूड किंवा उरलेल्या मलबेरी सिल्क तंतूंपासून हाताने कातलेल्या धाग्याचे खरखरीत पोताचे सिल्क. ते मॅट आणि मातीसारखे दिसते आणि भरीवपणे ड्रेप होते.

मीनाकारी (Meenakari, weave)

जरीच्या नक्षींमध्ये किंवा भोवती विणलेले रंगीत सिल्कचे धागे, ज्यामुळे डिझाइन मीनाकारी दागिन्यांसारखे दिसते. बनारसी आणि इतर ब्रोकेड साड्यांमध्ये हे सर्रास दिसते.

मेखेला चादर (Mekhela chador)

आसामचा पारंपरिक दोन भागांचा पोशाख: मेखेला म्हणजे निऱ्यांचा गुंडाळलेला घागरा आणि चादर त्यावर पदरासारखी घेतली जाते. ती बहुधा मुगा किंवा पाट सिल्कमध्ये विणलेली असते.

आरसे काम (Mirror work, shisha, abhla)

भरतकाम ज्यात छोटे गोल किंवा आकाराचे आरसे शिवलेल्या चौकटींनी जागेवर धरले जातात. गुजरात आणि राजस्थानची ही ओळख आहे आणि नवरात्रीच्या कपड्यांसाठी आवडते आहे.

मोती काम (Moti work)

मोती किंवा मोत्यासारख्या मण्यांचे भरतकाम, ब्लाउज, लेहेंगा आणि ओढणीवर मऊ, सुंदर चमकेसाठी वापरले जाते.

मुगा सिल्क (Muga silk)

आसामचे नैसर्गिकपणे सोनेरी सिल्क, चमक आणि टिकाऊपणासाठी ओळखले जाते; असे म्हणतात की वयाबरोबर त्याची चमक वाढते. वाचा आमचे मुगा सिल्क मार्गदर्शक.

मुकैश (Mukaish, badla)

लखनवी तंत्र ज्यात चपट्या धातूच्या तारेच्या बारीक पट्ट्या कापडात पिळून छोटे चमकणारे ठिपके केले जातात, बहुधा चिकनकारीसोबत.

मलबेरी सिल्क (Mulberry silk)

तुतीच्या पानांवर वाढवलेल्या रेशीम किड्यांपासून मिळणारे सर्वात सामान्य सिल्क. ते गुळगुळीत आणि चमकदार असते आणि कांजीवरम, बनारसी व म्हैसूर सिल्कचा पाया आहे. वाचा भारतीय सिल्कवरील आमचे मार्गदर्शक आणि त्याची काळजी कशी घ्यावी हे सिल्क साडीची काळजी मध्ये.

मलमल (Mulmul, muslin)

अतिशय मऊ, बारीक, हलके कॉटन, उन्हाळी साड्या, कुर्ते आणि ओढण्यांसाठी आदर्श. अधिक माहिती आमच्या हँडलूम कॉटन मार्गदर्शकात.

मुंडुम नेरियथु (Mundum neriyathu)

केरळचा पारंपरिक दोन भागांचा पोशाख: मुंडू कमरेखाली गुंडाळला जातो आणि नेरियथु ब्लाउजवरून घेतला जातो, दोन्ही ऑफ-व्हाइट आणि कसवू काठाचे.

म्हैसूर सिल्क (Mysore silk)

कर्नाटकातील गुळगुळीत, हलकी शुद्ध सिल्क क्रेप साडी, मऊ चमक आणि सहसा साध्या जरी काठासह. पाहा म्हैसूर सिल्क विरुद्ध कांजीवरम.

साडी आणि कापडाच्या संज्ञा N–P (नारायणपेठपासून पफ स्लीव्हपर्यंत)

नारायणपेठ (Narayanpet)

तेलंगणातील नारायणपेठच्या कॉटन आणि सिल्क साड्या, चौकडीचे अंग, टेम्पल नक्षीचे कॉन्ट्रास्ट काठ आणि मजबूत स्पर्शासाठी ओळखल्या जातात. महाराष्ट्रातही त्या खूप आवडीने नेसल्या जातात.

नऊवारी (Nauvari)

महाराष्ट्राची नऊ वारांची साडी आणि नेसण्याची पद्धत, परकराशिवाय, धोतरासारखा पायांमधून कासोटा घेऊन नेसली जाते, त्यामुळे हालचालीचे स्वातंत्र्य मिळते. लग्न, सण आणि लावणीसाठी ती नेसली जाते, आणि पैठणी किंवा इरकल नऊवारी विशेष लोकप्रिय आहेत.

नेहरू जॅकेट (Nehru jacket)

आखूड उभ्या कॉलरचे पुरुषांचे बिनबाह्यांचे जॅकेट, कुर्त्यावर घातले जाते. लग्न आणि सणांसाठी तयार होण्याचा हा सोपा मार्ग आहे.

नेट (Net)

उघड्या जाळीचे, हलके आणि पारदर्शक कापड, लेहेंगा, ओढणी आणि साड्यांसाठी वापरले जाते, सहसा भरतकाम, सिक्विन किंवा खाली अस्तरासह.

निवी पद्धत (Nivi drape)

भारतातील साडी नेसण्याची सर्वात सामान्य पद्धत: निऱ्या पुढे खोचलेल्या आणि पदर डाव्या खांद्यावर. तिची सुरुवात आंध्र प्रदेशात झाली. आमच्या निवी ड्रेप ट्युटोरियल मध्ये ती टप्प्याटप्प्याने शिका.

ओढणी (Odhni)

राजस्थान आणि गुजरातमध्ये घागरा-चोळीसोबत डोक्यावर आणि खांद्यावर घेतली जाणारी लांब, दुपट्ट्यापेक्षा मोठी ओढणी.

ऑर्गेंझा (Organza)

कडक अंगाचे, मऊ चमक असलेले पातळ, पारदर्शक, कुरकुरीत कापड, सिल्क किंवा सिंथेटिकपासून बनवलेले. ते आपला आकार टिकवते आणि उन्हाळ्यात हलके दिसते. पाहा आमचे ऑर्गेंझा साडी मार्गदर्शक.

पॅडेड ब्लाउज (Padded blouse)

आत मऊ कप किंवा पॅडिंग शिवलेला ब्लाउज, जो आकार देतो आणि वेगळ्या ब्राची गरज उरत नाही. खोल गळ्यासाठी आणि बॅकलेस स्टाइलसाठी पॅडिंग योग्य ठरते.

पैठणी (Paithani)

महाराष्ट्रातील पैठण आणि येवला येथील हातमागावर विणलेली सिल्क साडी, टॅपेस्ट्री पद्धतीने विणलेल्या समृद्ध जरीच्या पदरासह, बहुधा मोर, पोपट (मुनिया) आणि फुलवेलींच्या नक्षी. मराठी घरांत पैठणी हा मानाचा शालू मानला जातो. वाचा आमचे पैठणी साडी मार्गदर्शक.

पलाझो (Palazzo)

कुर्ता आणि कुर्तीसोबत घातली जाणारी रुंद, सरळ, प्रवाही विजार, उष्णतेत आरामदायक आणि घालायला सोपी.

पदर (Pallu)

साडीचे सजवलेले टोक जे खांद्यावरून सोडले जाते, सहसा डिझाइनचा सर्वात समृद्ध भाग. हिंदी आणि बंगालीत त्याला आंचल, मराठीत पदर, गुजरातीत पालव आणि तमिळमध्ये मुंदानै म्हणतात.

पानेतर (Panetar)

गुजराती नवरीची साडी, पारंपरिकपणे पांढरी किंवा ऑफ-व्हाइट, लाल काठ आणि बांधणीसह; अनेक कुटुंबांत ती नवरीचे मामा भेट देतात आणि लग्नविधीसाठी नेसली जाते.

पश्मिना (Pashmina)

लडाखच्या चांगथांगी शेळीची अतिशय बारीक, उबदार लोकर, जी काश्मीरमध्ये हाताने कातून शाली आणि स्टोलमध्ये विणली जाते. शिका खरी पश्मिना कशी ओळखावी.

पटियाला सलवार (Patiala salwar)

जड घड्यांमध्ये पडणाऱ्या अनेक खोल चुण्यांची, घोट्याशी आवळलेली पंजाबी सलवार, सहसा आखूड कुर्त्यासोबत घातली जाते.

पटोला (Patola)

गुजरातमधील पाटणची डबल इकत सिल्क साडी, दोन्ही बाजूंनी सारख्याच दिसणाऱ्या अचूक भौमितिक आणि आकृतींच्या नक्षींसाठी प्रसिद्ध. राजकोट पटोला सहसा सिंगल इकत असते. वाचा आमचे पटोला इकत मार्गदर्शक.

पट्टू (Pattu)

दक्षिण भारतातील अनेक भाषांत सिल्कसाठीचा शब्द, जसे पट्टू साडी किंवा पट्टू पावडै.

पट्टू पावडै (Pattu pavadai)

जुळणाऱ्या ब्लाउजसह सिल्कचा घागरा (पावडै), दक्षिण भारतात सण आणि कौटुंबिक कार्यक्रमांसाठी लहान मुलींचा पारंपरिक पोशाख. महाराष्ट्रातील लहान मुलींच्या परकर-पोलक्याशी तो बराच मिळताजुळता आहे.

परकर (Petticoat, inskirt)

साडीखाली घातला जाणारा नाडीचा लांब परकर. साडीच्या निऱ्या त्यात खोचल्या जातात, म्हणून व्यवस्थित बसणारा, जुळत्या रंगाचा परकर आवश्यक असतो. सडपातळ आणि उंच दिसण्यासाठी परकराच्या कापण्या आमच्या शरीरयष्टीनुसार साडी मार्गदर्शकात आहेत.

फुलकारी (Phulkari)

पंजाबचे "फुलांचे काम": कॉटन कापडाच्या मागच्या बाजूने उजळ सिल्क धाग्याने टाके घातले जातात, त्यामुळे पुढची बाजू भौमितिक फुलांनी भरून जाते. वाचा आमचे फुलकारी भरतकाम मार्गदर्शक.

पिको (Pico)

साडीच्या, विशेषतः शिफॉन आणि जॉर्जेटच्या, कापलेल्या कच्च्या कडांवर उसवणे थांबवण्यासाठी केलेली बारीक मशीनची शिलाई. ती सहसा फॉलसोबतच केली जाते.

निऱ्या (Pleats)

पुढे परकरात खोचलेल्या साडीच्या नीटनेटक्या घड्या. निवी पद्धतीत सारख्या रुंदीच्या पाच ते सात निऱ्या साधारणपणे असतात.

पोचमपल्ली (Pochampally)

तेलंगणातील भूदान पोचमपल्लीच्या इकत साड्या आणि कापड, उजळ रंगांतील धारदार भौमितिक नक्षींसाठी ओळखले जाते. वाचा आमचे पोचमपल्ली इकत मार्गदर्शक.

पोटली बटणे (Potli buttons)

कापडाने मढवलेली छोटी गोल बटणे, बहुधा ब्लाउजच्या पाठीवर रांगेत. ती उपयोगी आणि सजावटीची दोन्ही असतात.

पॉवरलूम / यंत्रमाग (Powerloom)

विजेच्या मोटरवर चालणारा माग. यंत्रमागाच्या साड्या लवकर तयार होतात आणि स्वस्त असतात, त्यांची वीण अगदी एकसारखी आणि मागची बाजू सपाट असते. पाहा हँडलूम विरुद्ध पॉवरलूम.

प्री-ड्रेप्ड साडी (Pre-draped saree)

निऱ्या आणि पदर आधीच शिवून बसवलेली साडी, जी स्कर्टसारखी घालून एका मिनिटात नेसता येते. तयार नऊवारीही याच प्रकारात मिळते. पाहा आमचे प्री-ड्रेप्ड साडी मार्गदर्शक.

प्रिन्सेस कट (Princess cut)

डार्ट्सऐवजी खांद्यापासून किंवा बगलेपासून छातीवरून कमरेपर्यंत उभ्या शिवणी असलेली ब्लाउजची कापणी, गुळगुळीत, जवळून बसणाऱ्या फिटसाठी.

पफ स्लीव्ह (Puff sleeve)

खांद्याशी, कफशी किंवा दोन्हीकडे चुण्या घालून फुगवलेली बाही. अरुंद खांद्यांना ती शोभते आणि जुन्या काळाचा साज देते.

साडी आणि कापडाच्या संज्ञा R–S (राजपुती पोशाखपासून स्वीटहार्ट नेकपर्यंत)

राजपुती पोशाख (Rajputi poshak)

राजस्थानचा पारंपरिक राजपूत पोशाख: भरगच्च घागरा, कुर्ती, कांचळी (चोळी) आणि लांब ओढणी, बहुधा गोटा कामासह जॉर्जेटमध्ये.

रंगकाट (Rangkat)

बनारसी शैली ज्यात एकाच साडीत वेगवेगळ्या रंगांचे ठोकळे किंवा पट्टे विणले जातात, त्यामुळे लक्षवेधी बहुरंगी लूक येतो.

रॉ सिल्क (Raw silk)

भारतीय बाजारात, पूर्णपणे डिगम न केल्यामुळे किंवा असमान धाग्यापासून विणल्यामुळे किंचित कडक, मॅट, स्लब पोताचे सिल्क. ब्लाउज, लेहेंगा आणि कुर्त्यांसाठी ते आकार चांगला टिकवते. पाहा दिवसाच्या कार्यक्रमांसाठी रॉ सिल्क.

रेशीम (Resham)

सिल्कचा धागा, विशेषतः भरतकामात वापरला जाणारा मऊ, चमकदार धागा. रेशीम काम म्हणजे धातूच्या जरीऐवजी सिल्क किंवा सिल्कसारख्या धाग्यांनी केलेले भरतकाम.

सलवार कमीज (Salwar kameez)

सैल विजार (सलवार), लांब कुर्ता (कमीज) आणि ओढणी असलेला उत्तर भारतीय पोशाख. चुडीदार आणि पटियाला सेट हे त्याचे प्रकार आहेत. महाराष्ट्रात याला सर्रास पंजाबी ड्रेस म्हणतात.

संबलपुरी (Sambalpuri)

पश्चिम ओडिशातील कॉटन किंवा सिल्कच्या इकत साड्या, शंख, चक्र आणि फूल (फुला) अशा नक्षींसह. अधिक माहिती आमच्या पूर्व भारतीय कापडांच्या मार्गदर्शकात.

सांगानेरी (Sanganeri)

जयपूरजवळील सांगानेरचे बारीक हाताचे ब्लॉक प्रिंटिंग, फिकट पार्श्वभूमीवरील नाजूक फुलांच्या नक्षींसाठी ओळखले जाते.

साडी (Saree, sari)

न शिवलेले लांब कापड, सहसा 5 ते 6 मीटर (काही पारंपरिक पद्धतींसाठी नऊ वार), परकरावर गुंडाळून आणि निऱ्या घालून ब्लाउजसोबत नेसले जाते. सर्व प्रादेशिक शैली साड्यांचे प्रकार मध्ये पाहा.

सॅटिन (Satin)

लांब तरंगत्या धाग्यांमुळे गुळगुळीत, चमकदार दर्शनी बाजू आणि निस्तेज मागची बाजू असलेली वीण, सिल्क किंवा सिंथेटिक तंतूंमध्ये. सॅटिन साड्या पार्टीसाठी लोकप्रिय आहेत.

सीधा पल्ला (Seedha pallu)

गुजराती आणि उत्तर भारतीय पद्धत ज्यात पदर मागून उजव्या खांद्यावर आणून त्याचे डिझाइन दिसावे म्हणून पुढे पसरवला जातो. पाहा उत्तर भारतीय साडी नेसण्याच्या पद्धती.

सेल्व्हेज / कडा (Selvedge)

विणलेल्या कापडाच्या दोन्ही बाजूंची घट्ट विणलेली कड, जी कापड उसवू देत नाही.

सिक्विन / टिकल्या (Sequins, sitara)

चमकेसाठी शिवल्या जाणाऱ्या छोट्या, चकचकीत, बहुधा धातूच्या किंवा प्लास्टिकच्या चकत्या, एकट्या किंवा जरी, मणी आणि धाग्यासोबत.

शालू (Shalu)

जड सिल्कच्या नवरीच्या साडीसाठीचा मराठी शब्द, बहुधा पैठणी किंवा भरपूर जरीची सिल्क, जी अनेक कुटुंबांत नवरीच्या रुखवताचा भाग असते. पाहा आमची नवरीच्या रुखवताची (ट्रूसो) चेकलिस्ट.

साडी शेपवेअर (Saree shapewear)

साधारण परकराऐवजी घातला जाणारा फिट, ताणला जाणारा परकर (फिशकट किंवा मरमेड शैली), ज्यामुळे साडी नितंबांवर गुळगुळीत बसते.

शरारा (Sharara)

कमरेपासून किंवा नितंबापासून स्कर्टसारखी पडणारी अतिशय रुंद, घेरदार विजार, आखूड कुर्ता आणि ओढणीसोबत घातली जाते; मेहंदी आणि संगीतसाठी लोकप्रिय.

शेरवानी (Sherwani)

पुरुषांचा लांब, कोटासारखा पोशाख, बहुधा भरपूर भरतकामाचा, जो नवरदेव आणि लग्नातील पाहुणे चुडीदार किंवा पँटवर घालतात. पाहा प्रत्येक भारतीय प्रसंगासाठी काय घालावे.

सिल्क मार्क (Silk Mark)

सिल्क मार्क ऑर्गनायझेशन ऑफ इंडियाचे गुणवत्ता लेबल, जे उत्पादन नैसर्गिक सिल्कपासून बनले असल्याचे प्रमाणित करते. शुद्ध सिल्क म्हणून विकल्या जाणाऱ्या कोणत्याही साडीसाठी ते मागा.

सोजनी (Sozni)

मुख्यतः पश्मिना आणि लोकरीच्या शालींवरील अतिशय बारीक काश्मिरी सुईकाम, ज्यात अगदी छोट्या टाक्यांतून कैऱ्या आणि फुले तयार होतात.

स्टोन वर्क (Stone work)

काचेचे छोटे खडे, क्रिस्टल किंवा ऱ्हाइनस्टोन चिकटवून किंवा शिवून केलेली सजावट, पार्टी साड्या, लेहेंगा आणि ब्लाउजवर चमकेसाठी.

स्वीटहार्ट नेक (Sweetheart neck)

हृदयाच्या वरच्या भागासारखा आकार असलेला ब्लाउजचा गळा, ज्यात दोन वक्र मध्यभागी खोलगट भागात मिळतात. पाहा स्वीटहार्ट नेक चोळीचे प्रकार.

साडी आणि कापडाच्या संज्ञा T–Z (तनचोईपासून जरीपर्यंत)

तनचोई (Tanchoi)

सॅटिन अंगाचे बनारसी विणकाम, ज्यात सिल्कच्या अनेक रंगांच्या बाण्याने छोट्या, दाट नक्षी विणल्या जातात, बहुधा जरीशिवाय, त्यामुळे समृद्ध, उठावदार लूक येतो.

तांत (Tant)

पश्चिम बंगालची हलकी, कुरकुरीत कॉटन साडी, जाड काठ आणि सजावटीच्या पदरासह, कांजी दिलेली आणि उष्ण, दमट हवामानात अतिशय आरामदायक.

टेम्पल काठ (Temple border)

देवळांच्या गोपुरांसारख्या दिसणाऱ्या त्रिकोणांची काठाची नक्षी, कांजीवरम आणि इतर दक्षिण भारतीय साड्यांचे वैशिष्ट्य. पाहा आमचे दक्षिण भारतीय कापडांचे मार्गदर्शक.

टेस्टेड जरी (Tested zari)

चांदी आणि सोन्याचा मुलामा दिलेल्या तांब्याच्या तारेपासून बनलेली जरी. ती शुद्ध जरीसारखी दिसते, परवडणारी असते आणि अनेक सिल्क साड्यांमध्ये वापरली जाते; तुम्ही कोणती जरी घेत आहात हे विक्रेत्याला विचारा. पाहा जरी सिल्कची माहिती.

धागा काम (Thread work)

धातू किंवा मण्यांशिवाय फक्त कॉटन, सिल्क किंवा सिंथेटिक धाग्याने केलेले भरतकाम, मऊ आणि हलक्या लूकसाठी.

तिल्ला (Tilla)

पृष्ठभागावर ठेवलेला सोनेरी किंवा चंदेरी धातूचा धागा छोट्या टाक्यांनी धरून केलेले काश्मिरी भरतकाम, शाली आणि फिरनवर वापरले जाते.

टिश्यू (Tissue)

बाण्यात जरी किंवा धातूचा धागा घालून विणलेले कापड, त्यामुळे ते काचेसारख्या चमकेने झळकते; टिश्यू साड्या सिल्क, कॉटन किंवा सिंथेटिक असू शकतात. वाचा टिश्यू सिल्क साडी मार्गदर्शक.

टसर सिल्क (Tussar silk)

नैसर्गिक सोनेरी-बेज रंग आणि किंचित पोतदार स्पर्श असलेले वन्य सिल्क, झारखंड, बिहार (भागलपूर), छत्तीसगड, ओडिशा आणि पश्चिम बंगालमध्ये विणले जाते. वाचा आमचे टसर सिल्क मार्गदर्शक.

उप्पाडा (Uppada)

आंध्र प्रदेशातील उप्पाडाच्या हलक्या, बारीक सिल्क साड्या, जामदानी तंत्राने विणलेल्या, ज्यांच्या नक्षी पारदर्शक सिल्कवर तरंगत असल्यासारख्या दिसतात.

वेल्व्हेट / मखमल (Velvet)

एका बाजूला दाट, मऊ लव असलेले समृद्ध आणि उबदार कापड, हिवाळ्यातील नवरीचे लेहेंगे, ब्लाउज आणि शालींसाठी वापरले जाते. पाहा नवरीच्या लेहेंग्यासाठी वेल्व्हेट.

वेंकटगिरी (Venkatagiri)

आंध्र प्रदेशातील वेंकटगिरीच्या बारीक कॉटन (आणि सिल्क) साड्या, जरी काठ-पदर आणि बहुधा जामदानीसारख्या नक्षींसह, हलक्या स्पर्शासाठी प्रिय.

व्हिस्कोस (Viscose, rayon)

लाकडाच्या लगद्यातील सेल्युलोजपासून बनवलेला तंतू. तो मऊ असतो आणि चांगला ड्रेप होतो, आर्ट सिल्क, प्रिंटेड साड्या आणि कुर्त्यांमध्ये वापरला जातो, पण तो नैसर्गिक सिल्क नाही.

ताणा (Warp)

विणकाम सुरू होण्याआधी मागावर लांबीच्या दिशेने ताणलेले धागे. बाणा त्यांच्या आडवा विणला जातो.

बाणा (Weft)

कापड तयार करण्यासाठी ताण्याच्या आडवे एका बाजूपासून दुसऱ्या बाजूपर्यंत घातले जाणारे धागे. जादा बाण्याच्या धाग्यांनी विणलेल्या नक्षी तयार होतात.

योक (Yoke)

कुर्ता, ब्लाउज किंवा लेहेंग्याच्या टॉपचा खांद्यावरचा किंवा गळ्याजवळचा फिट पॅनल, बहुधा भरतकाम केलेला.

जरदोजी (Zardozi)

दबका, सलमा, सिक्विन, मणी आणि जरी वापरून केलेले जड, उठावदार धातूचे भरतकाम, ज्याची मुळे मुघल दरबारात आहेत. नवरीचे लेहेंगे आणि शेरवानींवरील हे क्लासिक काम आहे.

जरी (Zari)

विणण्यासाठी किंवा भरतकामासाठी वापरला जाणारा धातूचा धागा. शुद्ध (खरी) जरी म्हणजे सोन्याचा मुलामा दिलेला चांदीचा धागा; टेस्टेड जरी म्हणजे चांदी-सोन्याचा मुलामा दिलेली तांब्याची तार; इमिटेशन जरी म्हणजे धातूचा थर दिलेले पॉलिएस्टर. सुरत हे भारतातील सर्वात प्रसिद्ध जरी केंद्रांपैकी एक आहे. वाचा जरी सिल्क मार्गदर्शक, किंवा खऱ्या जरीची विणकामे आमच्या सुरतमधील शोरूममध्ये पाहा.

झटपट गट: साडीचे भाग, विणकाम, भरतकाम, शिलाई आणि कपडे

त्याच संज्ञा, त्या कशाचे वर्णन करतात त्यानुसार मांडलेल्या. कोणत्याही शब्दावर टॅप करा आणि थेट त्याच्या अर्थावर जा.

साडीचे भाग

पदर, काठ, ब्लाउज पीस, निऱ्या, फॉल, पिको, किनारी, सेल्व्हेज, लटकन. साडीचे तीन मुख्य भाग असतात: अंग, लांबीबरोबर जाणारा काठ आणि एका टोकाला पदर.

विणकाम आणि विणकामाच्या संज्ञा

ताणा, बाणा, जादा बाणा, हातमाग, यंत्रमाग, जॅकार्ड, डॉबी, ब्रोकेड, कढुआ, कटवर्क, कोरवै, जामदानी, इकत, डबल इकत, तनचोई, मीनाकारी, रंगकाट, जाळ, बुट्टा, बुट्टी, कोयरी, टेम्पल काठ, सॅटिन.

प्रिंट आणि रंगकाम

बांधणी, लहरिया, ब्लॉक प्रिंट, अजरख, बाग, दाबू, सांगानेरी, कलमकारी, बाटिक, नीळ, डिजिटल प्रिंट.

भरतकाम आणि पृष्ठभागावरील काम

जरदोजी, जरी, कसब, दबका, रेशीम, धागा काम, आरी, चिकनकारी, मुकैश, गोटा पत्ती, आरसे काम, कच्छ काम, फुलकारी, कांथा, कसुती, पारशी गारा, कशिदा, सोजनी, तिल्ला, ॲप्लिक, सिक्विन, कटदाणा, मोती काम, स्टोन वर्क.

कापड आणि सिल्कचे प्रकार

मलबेरी सिल्क, टसर, मुगा, एरी, कोसा, मटका, रॉ सिल्क, कतान, कोरा, गज्जी, मश्रू, कॉटन सिल्क, खादी, मलमल, लिनन, शिफॉन, जॉर्जेट, क्रेप, ऑर्गेंझा, टिश्यू, नेट, वेल्व्हेट, शिनॉन, डोला सिल्क, आर्ट सिल्क, व्हिस्कोस, पश्मिना.

प्रादेशिक साड्या आणि कापड

बनारसी, कांजीवरम, म्हैसूर सिल्क, पैठणी, पटोला, घरचोळा, पानेतर, शालू, चंदेरी, महेश्वरी, कोटा डोरिया, बालुचरी, गरद, तांत, संबलपुरी, बोमकाई, पोचमपल्ली, गढवाल, नारायणपेठ, वेंकटगिरी, उप्पाडा, मंगलगिरी, धर्मावरम, चेट्टिनाड, इरकल, कसवू, जामावार, किनखाब, जीआय टॅग.

कपडे

साडी, लेहेंगा, लेहेंगा साडी, प्री-ड्रेप्ड साडी, चनिया चोळी, घागरा, चोळी, ब्लाउज, परकर, शेपवेअर, ओढणी, ओढणी (मोठी), हाफ साडी, पट्टू पावडै, मेखेला चादर, मुंडुम नेरियथु, राजपुती पोशाख, सलवार कमीज, चुडीदार, पटियाला, पलाझो, शरारा, घरारा, धोती पँट, अनारकली, अंगरखा, कुर्ता, कुर्ती, कलिदार, केडियु, शेरवानी, बंदगळा, नेहरू जॅकेट, धोतर, अंगवस्त्र, कंबरपट्टा.

साडी नेसण्याच्या पद्धती

निवी, सीधा पल्ला, बंगाली, नऊवारी, मडिसार, कूर्गी, मेखेला चादर. आमचे साडी नेसण्याच्या पद्धतींचे मार्गदर्शक त्यांची एकमेकांशी तुलना करते.

शिलाई आणि ब्लाउजच्या संज्ञा

डार्ट्स, मार्जिन, अस्तर, हुक, दोरी, पोटली बटणे, कटोरी, प्रिन्सेस कट, पॅडेड ब्लाउज, कॉर्सेट ब्लाउज, बोट नेक, हाय नेक, स्वीटहार्ट नेक, कीहोल, कॅप स्लीव्ह, पफ स्लीव्ह, योक, कळी, घेर, कॅन-कॅन. मापांसाठी आमचा एथनिक वेअर साइज चार्ट वापरा.

लेबल आणि गुणवत्तेच्या खुणा

सिल्क मार्क, हँडलूम मार्क, जीआय टॅग, टेस्टेड जरी. "शुद्ध हातमाग" साडीसाठी पैसे देण्याआधी आमचे बनावट हातमागाच्या 12 धोक्याच्या खुणा हेही एकदा तपासा.

साडीशी संबंधित सामान्य शब्दांची हिंदी, गुजराती आणि मराठी नावे

शिंपी, विणकर आणि दुकानदार बहुधा स्थानिक शब्द वापरतात. या टेबलमध्ये सामान्य हिंदी, गुजराती आणि मराठी नावे दिली आहेत; वापर प्रदेश आणि कुटुंबानुसार बदलतो, आणि ब्लाउज, फॉल, बॉर्डरसारखे इंग्रजी शब्द सगळीकडेच वापरले जातात.

महाराष्ट्रात आणखी काही शब्द नेहमी कानावर पडतात: नऊवारी नेसताना पायांमधून घेतलेल्या भागाला कासोटा म्हणतात, ब्लाउजच्या पारंपरिक कापडाला खण म्हणतात, आणि लहान मुलींच्या पारंपरिक पोशाखाला परकर-पोलके म्हणतात. लग्नाच्या कपड्यांची तयारी करत असाल तर आमचे लग्नसराई मार्गदर्शक यातील अनेक शब्द वापरते, आणि दुसऱ्या कोणासाठी योग्य विणकाम निवडायला साडी गिफ्ट गाइड मदत करते.