शारदीय नवरात्री २०२६ चा तिसरा अत्यंत पावन आणि मंगल दिवस मंगळवार, १३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी देशभरात अत्यंत भक्तिभावाने साजरा होत असून हा दिवस शौर्य, पराक्रम आणि मातृशक्तीचे उग्र तरीही परम शांत स्वरूप असलेल्या माँ चंद्रघंटाच्या पूजेला समर्पित आहे. या पावन तिथीला धार्मिक ग्रंथांमध्ये 'सिंदूर तृतीया' असेही म्हटले जाते. सनातन नवदुर्गा उपासना परंपरेनुसार आणि नवरात्रीच्या नऊ पवित्र रंगांच्या शास्त्रीय नियमांनुसार या तिसऱ्या दिवसाचा शुभ रंग लाल (शेंदूरी / रक्तवर्णी / क्रिम्सन रेड) आहे. लाल रंग हा भारतीय संस्कृतीत अखंड सौभाग्य, असीम ऊर्जा, पराक्रम, प्रेम, भक्ती आणि मातृत्व शक्तीचे सर्वोच्च प्रतीक मानला जातो. वर्ष २०२६ मध्ये हा दिवस मंगळवारी येत असून मंगळवार हा शौर्य आणि ऊर्जेचा स्वामी असलेल्या मंगळ ग्रहाचा वार आहे. त्यामुळे मंगळ ग्रहाच्या दिनी लाल रंगाचा हा संगम महिलांच्या जीवनात अपरिमित शक्ती, आत्मविश्वास आणि समृद्धीचा संचार करतो.
महिला, तरुणी आणि लहान मुलींसाठी लाल रंग हा सर्व भारतीय सण-उत्सवांमध्ये सर्वात लाडका, शुभ आणि अविभाज्य मानला जातो. आपल्या समृद्ध भारतीय हातमाग परंपरेत लाल रंगाच्या साडीला आणि लेहेंग्याला सर्वोच्च आदराचे स्थान आहे. सकाळच्या मंगल पूजेसाठी अस्सल लाल हातमाग पैठणी, बनारसी कतान सिल्क, कांजीवरम किंवा पारंपरिक गुजराती घरचोला साडी नेसण्यापासून ते रात्रीच्या गरब्यामध्ये सोनेरी गोटा पट्टी आणि अस्सल काचेच्या आरशांनी मढलेली १० ते १२ मीटर घेराची लाल कळीदार चनिया चोली परिधान करण्यापर्यंत, लाल रंगाचा राजेशाही थाट संपूर्ण उत्सवात डोळ्यांचे पारणे फेडतो.
सूरत येथील वस्त्र हेरिटेजच्या वरिष्ठ वस्त्रसंपादकांनी महिलांसाठी खास तयार केलेल्या या परिपूर्ण मार्गदर्शिकेत शुद्ध लाल सिल्क साड्यांची पारख, सिंदूर तृतीयेचे विधी, गरब्यासाठी घाम शोषून घेणाऱ्या कॉटन अस्तराची कळीदार चनिया चोली, कुंदन आणि पोलकी दागिन्यांची जुळवाजुळव, तरुणींसाठी कळीदार लेहेंगा आणि लहान मुलींसाठी सुरक्षित पारंपरिक परकर-पोलके (पट्टू पावडा) यांचे अत्यंत सखोल आणि सविस्तर मार्गदर्शन समाविष्ट करण्यात आले आहे.
१. माँ चंद्रघंटा आणि लाल (रक्तवर्णी) रंगाचे आध्यात्मिक रहस्य
माँ चंद्रघंटा हे नवदुर्गेचे तिसरे पराक्रमी आणि शांतताप्रिय स्वरूप आहे. देवीच्या मस्तकावर घंटेच्या आकाराची अर्धचंद्रकोर सुशोभित असल्यामुळे त्यांना शास्त्रात 'चंद्रघंटा' असे नाव देण्यात आले आहे. सुवर्ण कांती असणाऱ्या आणि सिंहावर आरूढ झालेल्या या देवीला दहा हात असून त्यांमध्ये खड्ग, बाण, त्रिशूळ, गदा, कमंडलू आणि कमळाचे फूल धारण केलेले आहे. त्या सदैव युद्धासाठी सज्ज असलेल्या वीरमुद्रेत असल्या तरी आपल्या भक्तांसाठी त्यांचे रूप अत्यंत सौम्य, कृपालु, वात्सल्यपूर्ण आणि शांतता देणारे आहे. त्यांच्या मस्तकावरील घंटेच्या दिव्य आणि भीषण नादाने सर्व दुष्ट शक्तींचा, नकारात्मक विचारांचा आणि आसुरी वृत्तींचा समूळ नाश होतो अशी भाविकांची दृढ श्रद्धा आहे.
नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवसाचा रंग लाल (शेंदूरी / रक्तवर्णी) हा अग्नी आणि रक्ताचे प्रतीक असून तो मानवी जीवनातील चैतन्य, उत्साह, त्याग आणि निर्भयतेचे द्योतक आहे. वर्ष २०२६ मध्ये हा दिवस मंगळवारी येत आहे. ज्योतिषशास्त्रात मंगळवार हा शौर्य, ऊर्जा, धैर्य आणि भूमीचा अधिपती असलेल्या मंगळ ग्रहाचा वार मानला जातो. मंगळाचा मूळ रंग लाल असल्याने या दिवशी लाल वस्त्र परिधान केल्याने कुंडलीतील मंगळ दोष शांत होतो, भीती, आळस आणि नैराश्य दूर होते आणि व्यक्तीमध्ये संकटांवर मात करण्याचे अतुलनीय धैर्य निर्माण होते.
तिसऱ्या दिवशी देशभरात 'सिंदूर तृतीया' साजरी केली जाते, ज्यामध्ये सुवासिनी महिला माँ चंद्रघंटेला ताजे लाल कुंकू (सिंदूर), लाल जास्वंदाची फुले आणि लाल रेशमी चुनरी मनोभावे अर्पण करतात. 'ॐ देवी चंद्रघंटायै नमः' या मंत्राचा जप करत घरातील सुवासिनी जेव्हा लाल रंगाची पारंपरिक साडी नेसून देवीची षोडशोपचार पूजा करतात, तेव्हा कुटुंबात सुख, शांतता आणि अखंड सौभाग्याची प्राप्ती होते. रात्री गरब्याच्या मैदानात लाल रंगाची चनिया चोली परिधान करून फेर धरणाऱ्या महिलांचे रूप अफाट तेज आणि उत्साहाचा झंझावात निर्माण करते.
वैदिक तत्त्वज्ञानानुसार लाल रंग हा मानवी शरीरातील मूलाधार चक्राला जागृत करतो. महिलांमधील आंतरिक शक्ती, आत्मसन्मान आणि कौटुंबिक जबाबदाऱ्या लीलया पेलण्याचे सामर्थ्य लाल रंगामुळे द्विगुणित होते. म्हणूनच नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी लाल रंगाची निवड ही केवळ बाह्य सौंदर्याचा विषय नसून तो आध्यात्मिक शक्ती आणि मांगल्याचा साक्षात्कार आहे.
२. लाल रंगासाठी सर्वोत्तम पारंपरिक हातमाग (हँडलूम) फॅब्रिक
लाल रंगाची छटा आणि तिची खरी चमक ही कापडाच्या दर्जावर आणि विणकामावर अवलंबून असते. कृत्रिम पॉलिस्टर किंवा नायलॉनच्या कपड्यात लाल रंग भडक, कृत्रिम आणि डोळ्यांना टोचणारा दिसतो. याउलट अस्सल भारतीय हातमागाच्या शुद्ध नैसर्गिक धाग्यांवर लाल रंग अत्यंत खोल, समृद्ध, सात्त्विक आणि राजेशाही दिसतो:
- अस्सल पैठणी साडी (येवला व पैठण): महाराष्ट्राची अभिजात राजवस्त्र परंपरा असणारी लाल पैठणी साडी, ज्यावर अस्सल सोन्याच्या जरीचा नारळी काठ, पदरावर मोराची, पोपटाची व कमळाची बहुरंगी नक्षी आणि संपूर्ण अंगावर नाजूक जरीची बुट्टी असते, ती सकाळच्या सिंदूर तृतीया पूजेसाठी सर्वोच्च मानली जाते.
- शुद्ध बनारसी कतान सिल्क: वाराणसीच्या विणकरांनी कढुआ तंत्राने शुद्ध मलबरी रेशमावर विणलेली लाल कतान सिल्क साडी, ज्यावर गंगा-जमुनी जरीचे काम असते, ती पूजेच्या वेळी अत्यंत पवित्र आणि राजेशाही रूप देते.
- गुजराती घरचोला आणि पाटन पटोला: शुद्ध गज्जी सिल्क किंवा जॉर्जेटवर लाल रंगात सोन्याच्या जरीचे चौकोन (बारा घर किंवा छप्पन घर) असलेली घरचोला साडी पूजेसाठी अत्यंत मांगलिक मानली जाते. तसेच दुहेरी इकत तंत्राने विणलेले पाटणचे पटोलाही अप्रतिम दिसते.
- १००% शुद्ध ८० काउंट कॅम्ब्रिक कॉटन: रात्रीच्या गरब्यासाठी १००% शुद्ध कॉटनचा लाल घाघरा सर्वोत्तम ठरतो. हा घाम त्वरित शोषून घेतो, शरीराला सतत गारवा देतो आणि फेर धरताना कपडा हवेत मोकळेपणाने डोलतो.
शुद्ध हातमागाच्या या साड्या आणि वस्त्रे शरीराला नैसर्गिक हवा खेळती ठेवतात आणि दीर्घकाळ परिधान केल्यानंतरही त्वचेवर जळजळ किंवा थकवा जाणवू देत नाहीत.
३. लाल गरबा चनिया चोली मास्टर गाईड
लाल रंगाची चनिया चोली ही गरब्याच्या मैदानातील शतकानुशतके प्रमुख आकर्षण राहिलेली आहे. लाल रंगाच्या अंगावर सोनेरी जरीचे काम, पिवळे-हिरवे धागे आणि पांढऱ्या काचेचे आरसे अप्रतिम उठाव देतात:
कळीदार घागऱ्याची रचना आणि १० ते १२ मीटर घेर
कमीत कमी २० ते २४ कळ्यांचा लाल कॅम्ब्रिक कॉटनचा घाघरा निवडावा, ज्याचा घेर १० ते १२ मीटर असावा. कळीदार कट कमरेवर अगदी घट्ट आणि सपाट बसतो आणि खाली भव्य घेर तयार करतो. घागऱ्याच्या तळाशी ६ ते ८ इंचांची सोनेरी गोटा पट्टी, हिरव्या किंवा पिवळ्या रंगाची कॉन्ट्रास्ट किनारी आणि मजबूत कॅनव्हास पट्टा लावावा. यामुळे गिरकी घेताना घाघरा जमिनीवरून अलगद उचलला जातो, पायात अजिबात अडकत नाही आणि गरब्यात पूर्ण वर्तुळाकार चक्र तयार होते.
अस्सल रबारी आणि कच्छी मिरर वर्क
लाल अंगावर पांढऱ्या, हिरव्या आणि मोहरी पिवळ्या रेशमी धाग्यांनी केलेले पारंपरिक रबारी व गम्थी भरतकाम आणि लेड-फ्री काचेचे आरसे (आभला) रात्रीच्या दिव्यांत लखलखत्या ताऱ्यांप्रमाणे चमकतात. चोलीवर पुढे आणि पाठीवर हाताने केलेले नाजूक काचकाम आणि कवड्यांचे नक्षीकाम संपूर्ण पोशाखाला अस्सल लोककलेचे वैभव बहाल करते.
चोलीची शिलाई आणि बॅक डिझाईन
चोलीच्या आत १००% शुद्ध कॉटन मलमलचे अस्तर लावावे जेणेकरून घामाचा कोणताही त्रास होणार नाही. पाठीवर खोल गळा ठेवून हाताने वळलेली मजबूत सूती दोरी आणि तिच्या टोकाला घुंगरू, कवड्या व रंगीबेरंगी कपड्यांचे गोंडे (लटकन) लावावेत. चोलीला समोर प्रिन्सेस कट दिल्याने दोन्ही हात वर करून टाळी वाजवताना चोली जागेवरून सरकत नाही आणि संपूर्ण हालचाली अत्यंत आरामदायक होतात.
कॉन्ट्रास्ट दुपट्टा आणि ड्रेपिंग स्टाईल
लाल चनिया चोलीवर तोच लाल दुपट्टा घेण्याऐवजी पोपटी हिरवा, मोहरी पिवळा किंवा राणी गुलाबी रंगाचा अस्सल कच्छी बांधणी किंवा अजरख दुपट्टा अत्यंत उठावदार दिसतो. गुजराती सीधा पल्लू पद्धतीने दुपट्ट्याची घडी घालून उजव्या खांद्यावर मोठ्या सेफ्टी पिनने सुरक्षित करावी आणि समोरून छातीवर नीट पसरवून डाव्या बाजूला कमरेच्या नेफ्यात खोचावी, ज्यामुळे गरबा खेळताना दोन्ही हात टाळ्यांसाठी आणि दांडियासाठी पूर्ण मोकळे राहतात.
४. सकाळच्या पूजेसाठी साडी निवड आणि ड्रेपिंग
माँ चंद्रघंटा आणि सिंदूर तृतीयेच्या पूजेसाठी लाल साडी परिधान करणे हे सौभाग्याचे आणि मंगलतेचे सर्वोच्च लक्षण मानले जाते:
पूजेसाठी साडीची निवड
सकाळच्या पूजेसाठी लाल पैठणी, शुद्ध बनारसी कतान साडी अथवा लाल घरचोला साडी सर्वोत्तम ठरते. साडीच्या लाल अंगावर हिरवा, जांभळा किंवा सोनेरी जरीचा काठ असल्यास तो अत्यंत पवित्र आणि पारंपरिक मानला जातो. अशा साड्या पूजेच्या वातावरणात एक अलौकिक पावित्र्य निर्माण करतात.
साडी नेसण्याची पद्धत (ड्रेपिंग स्टाईल)
महाराष्ट्रात या दिवशी लाल रंगाची नऊवारी (काष्टा किंवा ब्राह्मणी) साडी नेसण्याची अतिशय सुंदर परंपरा आहे. नऊवारी साडीमुळे पूजेत खाली बसणे, होम-हवन करणे आणि कलशाची पूजा करणे अतिशय सुटसुटीत होते. सहावारी साडी नेसताना निवी पद्धतीने ५-६ व्यवस्थित निऱ्या पाडून पदर डाव्या खांद्यावरून पाठीमागे सोडावा किंवा गुजराती सीधा पल्लू पद्धतीने पदर समोर पसरवून खोचावा. साडीखाली सुती पेटीकोट वापरल्याने निऱ्या सुटत नाहीत.
साडी नेसण्याच्या विविध प्रादेशिक पद्धती जाणून घेण्यासाठी आमची साडी ड्रेपिंग गाईड अवश्य पहा.
महाराष्ट्रातील शक्तिपीठे आणि लाल खण साडीची परंपरा: महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांवर (तुळजापूरची भवानी माता, कोल्हापूरची अंबाबाई, माहूरची रेणुका आणि वणीची सप्तशृंगी) नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी भाविक महिला आवर्जून लाल रंगाची खण साडी किंवा अस्सल पैठणी नेसून देवीची ओटी भरतात. लाल रंगावर हिरव्या किंवा पिवळ्या रंगाचा काठ आणि पदरावर पारंपरिक मोर किंवा कमळाची नक्षी पूजेच्या वेळी अत्यंत पवित्र मानली जाते. लाल साडीसोबत नाकात पारंपरिक नथ, गळ्यात ठुशी आणि हातात हिरव्या-लाल काचेच्या बांगड्यांची जोड स्त्रीच्या सौंदर्याला आणि मांगल्याला परिपूर्ण राजेशाही वैभव प्राप्त करून देते.
६. तरुणी आणि लहान मुलींसाठी लाल पारंपरिक साज
लाल रंगात तरुणी आणि लहान मुलींचे सौंदर्य अत्यंत तेजस्वी, लोभस आणि उत्साही दिसते:
किशोरवयीन मुलींसाठी: लाल घेरदार लेहेंगा आणि हाफ-साडी
१३ ते १९ वयोगटातील मुलींसाठी लाल रंगाचा चंदेरी, जॉर्जेट किंवा कोटा सिल्क लेहेंगा, त्यावर आरशांचे काम असलेली चोली आणि पिवळा किंवा हिरवा बांधणी दुपट्टा ही एक परिपूर्ण निवड आहे. दाक्षिणात्य पद्धतीची हाफ-साडी (लहंगा वोणी) देखील तरुणींना पारंपरिक साडीचा देखणा लूक देते आणि गरब्यात धावपळ करणेही सोपे ठरते.
लहान मुलींसाठी: लाल पट्टू पावडा
लहान मुलींसाठी लाल रंगाचा मऊ सिल्कचा पट्टू पावडा (परकर-पोलके) निवडावा. त्यावर हिरवा किंवा सोनेरी जरीचा काठ असावा. कपड्यावर कोणतेही टोकदार धातूचे भाग नसावेत आणि आतून मऊ सुती अस्तर असावे, ज्यामुळे खेळताना त्यांच्या नाजूक त्वचेला कोणताही त्रास होणार नाही. परकराची लांबी घोट्यापेक्षा १-२ इंच वर ठेवावी जेणेकरून त्या खेळताना पाय अडकून पडणार नाहीत.
७. आभूषण सज्जा, आरामदायक पादत्राणे आणि कपड्यांचे दीर्घकालीन जतन
लाल पोशाखावर सोन्याचे, कुंदनचे आणि चांदीचे दागिने अत्यंत देखणे आणि राजेशाही दिसतात:
दागिन्यांची निवड
सकाळच्या पूजेसाठी अस्सल सोन्याचे किंवा मायक्रो-प्लेटेड पारंपरिक दागिने—जसे की कोल्हापुरी साज, चिंचपेटी, ठुशी, मोहनमाळ आणि नाकात पारंपरिक मोत्याची नथ—लाल साडीवर अद्वितीय दिसतात. रात्रीच्या गरब्यासाठी कुंदन, मीनाकारी किंवा काजळी ऑक्सिडाईज्ड सिल्व्हरचे दागिने घालावेत. गळ्यात जड हांसली, कानात मोठे झुमके आणि दोन्ही हातांत लाल-हिरव्या बांगड्यांचा चुडा गरब्याच्या तालावर सुंदर नाद करतो.
पादत्राणे आणि हेअरस्टाईल
पायामध्ये मऊ कुशन असलेली जयपुरी भरतकामाची सपाट मोजडी किंवा कोल्हापुरी चप्पल वापरावी. हाय हिल्स अजिबात वापरू नयेत. केसांचा सुंदर अंबाडा बांधून त्यावर ताज्या लाल गुलाबाचा किंवा मोगऱ्याचा सुवासिक गजरा माळावा. हलका वॉटरप्रूफ मेकअप आणि कपाळावर लाल ठसठशीत कुंकू किंवा चंद्रकोर संपूर्ण रूपाला असीम लावण्य प्रदान करते.
लाल रंगाच्या भरजरी साड्या आणि चनिया चोली अनेक वर्षे नव्यासारख्या ठेवण्यासाठी खालील बाबींची काळजी घ्यावी:
- सावलीत वाळवणे: गरब्यावरून आल्यावर कपडे लगेच कपाटात कोंडून ठेवू नका. पंख्याच्या हवेत सावलीत ४-५ तास वाळवून घ्यावेत, जेणेकरून घामाचा वास निघून जाईल.
- ड्राय क्लीनिंग: अस्सल पैठणी, बनारसी सिल्क आणि घरचोला साड्या केवळ नामांकित ड्राय क्लीनर्सकडूनच स्वच्छ करून घ्याव्यात, घरी धुवू नयेत.
- मलमलच्या कापडात गुंडाळणे: लाल कपडे नेहमी पांढऱ्या सुती मलमलच्या कापडात गुंडाळून ठेवावेत. प्लास्टिक पिशव्यांमध्ये ठेवल्यास जरी काळी पडण्याची भीती असते.
- थेट अत्तर टाळा: जरीच्या भागावर किंवा रेशमावर थेट अत्तर किंवा परफ्यूम फवारू नका, कारण त्यामुळे कायमचे डाग पडतात.
अधिक सविस्तर माहितीसाठी आमची सिल्क साडी केअर गाईड नक्की वाचा.
लाल रंगाच्या नैसर्गिक धाग्यांची चमक आणि रंग टिकवण्याच्या पद्धती: लाल रंगाच्या अस्सल रेशमी साड्यांमध्ये नैसर्गिक रंगांचा वापर केलेला असतो, त्यामुळे पहिल्यांदा कपडे स्वच्छ करताना नेहमी ड्राय क्लीनिंगलाच पसंती द्यावी. घरच्या घरी धुवायचे असल्यास थंड पाण्यात सौम्य लिक्विड डिटर्जंट घालून कपडा हलक्या हाताने विसळावा, कधीही ब्रशने घासून पिळू नये. उन्हात वाळवल्याने लाल रंग फिका पडू शकतो, म्हणून साडी नेहमी घरात किंवा सावलीत उलट्या बाजूने वाळवावी. इस्त्री करताना मध्यम तापमानावर रेशमी साडीवर पातळ सुती कपडा ठेवून इस्त्री फिरवावी, जेणेकरून सोनेरी जरीचा चकचकाट कायम टिकून राहील आणि विणकामाचे धागे सुटणार नाहीत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
नवरात्रीच्या तिसऱ्या दिवशी लाल रंग का परिधान केला जातो?
तिसरा दिवस माँ चंद्रघंटाचा असून ही तिथी सिंदूर तृतीया म्हणून साजरी केली जाते. लाल रंग अखंड सौभाग्य, शौर्य, पराक्रम आणि मातृशक्तीचे प्रतीक मानला जातो.
सिंदूर तृतीयेच्या पूजेसाठी कोणती साडी सर्वोत्तम ठरते?
अस्सल लाल पैठणी साडी, शुद्ध बनारसी कतान सिल्क अथवा गुजराती घरचोला साडी सकाळच्या पूजेसाठी सर्वोत्तम मानली जाते.
लाल चनिया चोलीवर कोणत्या रंगाचा दुपट्टा सर्वात उठावदार दिसतो?
पोपटी हिरवा, मोहरी पिवळा किंवा राणी गुलाबी रंगाचा अस्सल कच्छी बांधणी दुपट्टा लाल चनिया चोलीवर अत्यंत देखणा कॉन्ट्रास्ट देतो.
गरब्यासाठी लाल घाघऱ्याचा घेर किती असावा?
पारंपरिक नृत्यात सुंदर चक्राकार घुमाव मिळण्यासाठी २० ते २४ कळ्यांच्या घाघऱ्यात १० ते १२ मीटरचा घेर असणे आदर्श आहे.
लाल साडीवर सकाळच्या पूजेत कोणते दागिने घालावेत?
सकाळच्या पूजेसाठी पारंपरिक कोल्हापुरी साज, चिंचपेटी, ठुशी, मोहनमाळ आणि मोत्याची नथ लाल साडीवर अत्यंत राजेशाही दिसते.
रात्री गरब्यासाठी लाल पोशाखावर कोणते दागिने शोभून दिसतात?
रात्री गरब्यासाठी कुंदन, मीनाकारी किंवा काजळी ऑक्सिडाईज्ड जर्मन सिल्व्हरचे दागिने आणि दोन्ही हातांत खणखणणाऱ्या बांगड्या सर्वोत्तम दिसतात.
तरुणींसाठी लाल पोशाखात कोणता पर्याय सर्वात चांगला आहे?
लाल रंगाचा चंदेरी लेहेंगा आणि त्यावर आरशांचे काम केलेली चोली किंवा दाक्षिणात्य पद्धतीची हाफ-साडी तरुणींसाठी सर्वोत्तम पर्याय आहे.
लहान मुलींसाठी लाल पट्टू पावडा निवडताना काय काळजी घ्यावी?
कापड मऊ सिल्क किंवा कॉटनचे असावे, आतून सुती अस्तर असावे आणि कपड्यावर टोकदार धातूचे काम नसावे जेणेकरून दुखापत होणार नाही.
गरबा खेळताना दुपट्टा खांद्यावरून निसटू नये म्हणून काय करावे?
गुजराती सीधा पल्लू पद्धतीने दुपट्टा उजव्या खांद्यावर पिन करावा आणि समोरून छातीवर पसरवून डाव्या बाजूला कमरेच्या नेफ्यात आतून सेफ्टी पिनने सुरक्षित करावा.
लाल जरीच्या कपड्यांची साठवणूक कशी करावी?
कपडे नेहमी पांढऱ्या सुती मलमलच्या कापडात गुंडाळून ठेवावेत, थेट अत्तर फवारणे टाळावे आणि वेळोवेळी सावलीत हवेवर वाळवावे.