धनत्रयोदशी २०२६: तारीख, काय खरेदी करावे, घरी पूजा आणि काय नेसावे

धनत्रयोदशी का साजरी केली जाते

या एकाच संध्याकाळी तीन कथा एकत्र येतात, आणि प्रत्येक कथा जवळपास प्रत्येक भारतीय घरात दिसणाऱ्या एका प्रथेचे कारण सांगते.

भगवान धन्वंतरी आणि आरोग्याचे वरदान

पुराणांनुसार देव आणि दानवांनी जेव्हा समुद्रमंथन केले, तेव्हा भगवान धन्वंतरी हातात अमृताचा कलश घेऊन समुद्रातून प्रकट झाले. ते देवांचे वैद्य आणि आयुर्वेदाचे जनक मानले जातात. म्हणूनच अनेक कुटुंबे धनत्रयोदशीला आधी उत्तम आरोग्यासाठी आणि नंतर धनासाठी प्रार्थना करतात. आयुर्वेदिक वैद्य आणि डॉक्टर मंडळी या दिवसाला 'धन्वंतरी जयंती' म्हणून विशेष मान देतात.

देवी लक्ष्मी आणि कुबेर

दिवाळीच्या रात्रीच्या मुख्य लक्ष्मीपूजनापूर्वी देवी लक्ष्मीचे पहिले स्वागत धनत्रयोदशीला होते. देवांचे खजिनदार कुबेर यांचीही तिच्यासोबत पूजा केली जाते, जेणेकरून घरात आलेली संपत्ती तिथे टिकून राहावी. म्हणूनच या दिवशी धातू, विशेषतः सोने आणि चांदी खरेदी करणे इतके महत्त्वाचे वाटते: घरात चिरस्थायी समृद्धीला आमंत्रण देण्याचे ते प्रतीक आहे.

यमासाठी दिवा (यमदीपदान)

एका प्रसिद्ध कथेत राजा हिमाच्या मुलाचा उल्लेख आहे. लग्नानंतर चौथ्या रात्री सर्पदंशाने त्याचा मृत्यू होईल, असे भविष्य वर्तवले गेले होते. त्याच्या पत्नीने त्याला रात्रभर जागे ठेवले, दारात आपले सोन्या-चांदीचे दागिने रचून ठेवले आणि सगळीकडे दिवे लावले. मृत्यूची देवता यम सापाच्या रूपात आले, तेव्हा त्या झगमगाटाने त्यांचे डोळे दिपले आणि पहाटे ते परत गेले. आजही कुटुंबे धनत्रयोदशीच्या संध्याकाळी घरातील सर्वांच्या दीर्घायुष्यासाठी दक्षिणेकडे तोंड करून यमासाठी एक दिवा लावतात.

धनत्रयोदशी २०२६ ला काय खरेदी करावे, प्रत्येक बजेटसाठी

खूप खर्च करण्याची गरज नाही. चांगल्या हेतूने घरात काहीतरी नवे आणि उपयोगी आणणे, हाच या प्रथेचा खरा अर्थ आहे. बजेटनुसार ही एक व्यावहारिक यादी:

अनेक कुटुंबे काय खरेदी करणे टाळतात

• धारदार वस्तू जसे सुरी आणि कात्री, ज्यांचा लोकसमजुतीत कलहाशी संबंध जोडला जातो.
• काळे कपडे किंवा काळ्या वस्तू, कारण हा दिवस प्रकाश आणि समृद्धीचा आहे.
• काचेची आणि ॲल्युमिनियमची भांडी, जी पितळ, तांबे, चांदी किंवा स्टीलपेक्षा कमी शुभ मानली जातात.
• उधारीवर खरेदी, कारण धन घरात आणणे हा हेतू आहे, कर्जाने वर्षाची सुरुवात करणे नव्हे.

या परंपरा आहेत, कठोर नियम नव्हेत. कुटुंबानुसार आणि प्रदेशानुसार प्रथा बदलतात, म्हणून आपल्या घरातील वडीलधाऱ्यांप्रमाणे करावे. महाराष्ट्रात अनेक घरांत या दिवशी किमान एक धातूचे भांडे आणि थोडे धणे आवर्जून आणले जातात; बजेट कमी असले तरी ही छोटीशी खरेदीही तितकीच शुभ मानली जाते.

धनत्रयोदशीला सोने-चांदी खरेदी: पैसे देण्यापूर्वी ७ तपासण्या

धनत्रयोदशीला दुकानांमध्ये प्रचंड गर्दी असते आणि भाव झपाट्याने बदलतात. ही यादी आपल्या फोनमध्ये जपून ठेवा:

1. BIS हॉलमार्क पाहा. भारतात सोन्याच्या दागिन्यांवर BIS चा लोगो, शुद्धतेचा दर्जा (उदा. 22K916) आणि ६ अंकी HUID कोड असणे बंधनकारक आहे.
2. HUID पडताळून पाहा. वस्तूची शुद्धता आणि तपशील निश्चित करण्यासाठी सरकारच्या BIS Care ॲपमध्ये तो कोड टाका.
3. त्या दिवसाचा भाव माहीत ठेवा. घरातून निघण्यापूर्वी आपल्या शहरातील सोन्या-चांदीचा भाव पाहा, म्हणजे दुकानदाराने सांगितलेल्या किमतीशी तुलना करता येईल.
4. घडणावळ (मेकिंग चार्ज) वेगळी विचारा. घडणावळीत खूप फरक असतो; बिलात धातूचे वजन, भाव, घडणावळ आणि GST या स्वतंत्र ओळी असाव्यात.
5. चांदीची शुद्धता तपासा. शक्य असेल तिथे हॉलमार्क असलेली चांदी मागा (चांदीचे हॉलमार्किंग ऐच्छिक आहे, त्यामुळे प्रत्येक वस्तूवर ते नसते); ९९९ म्हणजे शुद्ध चांदी आणि ९२५ म्हणजे स्टर्लिंग चांदी.
6. नाणी विश्वासार्ह ठिकाणाहूनच घ्या. नाणी बँका, नामांकित सराफ किंवा शुद्धता प्रमाणपत्रासह सीलबंद पाकिटातूनच खरेदी करा.
7. बिल जपून ठेवा. ते शुद्धतेचा पुरावा असते आणि नंतर दागिना बदलताना किंवा विकताना उपयोगी पडते.

एक छोटी सूचना: गर्दी टाळायची असेल तर शक्य झाल्यास सकाळच्या वेळेत सराफाकडे जा, आणि आधीच ठरवलेल्या बजेटपेक्षा जास्त खर्च होऊ नये म्हणून नेमके काय घ्यायचे ते घरीच ठरवून निघा.

धनत्रयोदशीला रेशमी साडी खरेदी: अस्सल साडी कशी ओळखावी

अनेक महिलांसाठी धनत्रयोदशी हा दिवाळीतील लक्ष्मीपूजनाला नेसायची साडी खरेदी करण्याचा दिवस असतो, किंवा पुढे येणाऱ्या लग्नसराईसाठी पिढ्यानपिढ्या जपता येईल अशी रेशमी साडी घेण्याचा. सणाच्या गर्दीतच नकली रेशमाची विक्री सर्वाधिक होते, म्हणून एक मिनिट थांबून हे तपासा:

• Silk Mark लेबल: अस्सल रेशमी साड्यांवर Silk Mark चा टॅग असू शकतो. शुद्ध रेशमी म्हणून विकल्या जाणाऱ्या कोणत्याही साडीसाठी तो जरूर मागा.
• साडीची उलटी बाजू: हातमागावर विणलेल्या बनारसी आणि कांजीवरम साड्यांच्या मागच्या बाजूला सुटे धागे आणि लहानसहान अनियमितता दिसतात; मागची बाजू अगदी सपाट आणि एकसारखी असेल तर ती पॉवरलूमची असण्याची शक्यता असते.
• जर: शुद्ध जरीला मऊ, उबदार चमक असते; अतिशय भडक, पितळेसारखी चमकणारी जर बहुधा नकली असते.
• किमतीचा अंदाज: काही हजार रुपयांत मिळणारी "शुद्ध हातमाग कांजीवरम" साडी तिच्या दाव्याप्रमाणे नसते.

खरेदीपूर्वी तुलना करण्यासाठी आमची टप्प्याटप्प्याने समजावणारी शुद्ध रेशीम ओळखण्याची मार्गदर्शिका आणि साडी किंमत मार्गदर्शिका उपयोगी पडतील. तुम्ही सूरतजवळ असाल, तर आमच्या कठोदरा शोरूममध्ये हातमागाच्या विणी प्रत्यक्ष पाहू शकता.

महाराष्ट्रातील अनेक घरांत या दिवशी पैठणी घेण्याचीही प्रथा आहे. पैठणीसाठीही हाच नियम लागू होतो: पदर आणि काठाची विण उलट्या बाजूने पाहा, जरीची चमक तपासा आणि शुद्ध रेशमाचे प्रमाणपत्र विचारा.

घरच्या घरी धनत्रयोदशीची सोपी पूजा, टप्प्याटप्प्याने

सुमारे ३० मिनिटांत तुम्ही मनापासून धनत्रयोदशीची पूजा करू शकता. वेळा शहरानुसार बदलतात, म्हणून संध्याकाळच्या प्रदोष काळाचा मुहूर्त आपल्या स्थानिक पंचांगातून घ्या.

1. सकाळी घर आणि प्रवेशद्वार स्वच्छ करा आणि दारात रांगोळी काढा. अनेक कुटुंबे घरात प्रवेश करणारी लक्ष्मीची छोटी पावलेही काढतात.
2. स्वच्छ पाटावर किंवा चौरंगावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरा आणि लक्ष्मी, गणपती, कुबेर आणि धन्वंतरी यांच्या प्रतिमा किंवा मूर्ती ठेवा.
3. नव्या खरेदी केलेल्या वस्तू (नाणे, दागिना, भांडे किंवा साडी) देवतांजवळ ठेवा.
4. तुपाचा दिवा लावा आणि फुले, अक्षता, कुंकू, मिठाई आणि अख्खे धणे अर्पण करा.
5. सोप्या प्रार्थना म्हणा किंवा आपल्या घरात म्हटले जाणारे लक्ष्मी आणि कुबेर मंत्र म्हणा, आणि आरती करा.
6. यमदीपदान करा: कुटुंबाच्या दीर्घायुष्यासाठी चार वातींचा दिवा घराबाहेर दक्षिणेकडे तोंड करून ठेवा.
7. प्रसाद वाटा आणि नव्या वस्तू सुरक्षित ठेवा; अनेक कुटुंबे नवे भांडे पहिल्यांदा दिवाळीच्या दिवशीच वापरतात.

महाराष्ट्रात नैवेद्यासाठी गूळ आणि धण्याचा प्रसाद केला जातो. घरात लहान मुले असतील तर त्यांना रांगोळी किंवा पणत्या मांडण्याचे काम द्या; त्यांनाही सणाची गोडी लागते आणि परंपरा पुढच्या पिढीपर्यंत सहज पोहोचते.

धनत्रयोदशीला काय नेसावे: महिला आणि मुलींसाठी पोशाखाच्या कल्पना

धनत्रयोदशीचा दिवस मोठा आणि धावपळीचा असतो: गर्दीच्या बाजारात खरेदी, स्वयंपाक, साफसफाई आणि संध्याकाळची पूजा. सणासुदीचा दिसणारा पण हालचाल सहज करू देणारा पोशाख सर्वोत्तम. सोनेरी, पिवळा, मोहरी, लाल आणि मरून हे रंग या दिवसाशी सर्वाधिक जोडलेले आहेत.

दागिने आणि स्टायलिंग

त्या दिवशीची खरेदीच तुमच्या पोशाखाचे आकर्षण ठरू द्या: साध्या साडीसोबत नवे सोन्याचे कानातले किंवा हलका हार घाला. टेम्पल-स्टाईल सोन्याचे दागिने, लहानशी टिकली आणि गजरा यांनी पारंपरिक रूप पूर्ण होते. मराठमोळ्या रूपासाठी नथ, ठुशी किंवा मोत्यांच्या बांगड्याही छान दिसतात. त्या दिवशी दागिने खरेदी करणार असाल, तर दुकानात जाताना कमी दागिने घाला, म्हणजे नवे दागिने घालून पाहणे सोपे जाईल.

पणत्यांजवळ सुरक्षितता

दिवे लावताना सैल पदर आणि ओढण्या पिनने व्यवस्थित लावून ठेवा, आणि सिंथेटिक कापडापेक्षा रेशीम आणि सुती यांसारख्या नैसर्गिक कापडांना प्राधान्य द्या, कारण सिंथेटिक कापड ज्योतीच्या संपर्कात आल्यास वितळू शकते. आमच्या दिवाळी फॅशन मार्गदर्शिकेत सणासाठी सुरक्षित स्टायलिंगच्या आणखी टिप्स आहेत.

भारतभरातील धनत्रयोदशी

देशभरात या दिवसाची नावे आणि प्रथा वेगवेगळ्या आहेत:

• गुजरात: येथे याला धनतेरस किंवा धन तेरस म्हणतात; अनेक व्यापारी कुटुंबे आपल्या हिशोबाच्या वह्या आणि गल्ल्याची पूजा करतात, आणि पुढचे सणाचे दिवस थेट लाभ पंचमीपर्यंत चालतात.
• महाराष्ट्र: येथे याला धनत्रयोदशी म्हणतात; महिला गूळ आणि धण्याचा नैवेद्य करतात आणि संध्याकाळी यमदीपदान करतात.
• उत्तर भारत: सोने, चांदी आणि भांड्यांच्या खरेदीसाठी बाजार रात्री उशिरापर्यंत खुले असतात; दागिन्यांच्या खरेदीसाठी हा वर्षातील सर्वात गर्दीचा दिवस असतो.
• दक्षिण भारत: काही समुदाय लक्ष्मीपूजेच्या विधींसोबतच भगवान धन्वंतरींची पूजा करतात आणि आरोग्य व आयुर्वेदावर भर देतात.
• परदेशात: अमेरिका, ब्रिटन, कॅनडा आणि आखाती देशांतील भारतीय कुटुंबे अनेकदा सोने किंवा चांदीची छोटी वस्तू खरेदी करतात आणि सोयीच्या जवळच्या दिवशी संध्याकाळची पूजा करतात.

पुढच्या पाच दिवसांचे नियोजन करा

धनत्रयोदशीपासून धावपळीचा पंधरवडा सुरू होतो. आत्ता थोडे नियोजन केले तर ऐनवेळची घाई वाचते:

• आपला दिवाळीचा पोशाख आजच खरेदी करा किंवा शिंप्याकडून घेऊन या, म्हणजे फॉल-पिको किंवा ब्लाउजचे अल्टरेशन रविवारपर्यंत तयार राहील.
• रेशमी साड्यांना हवा द्या आणि जर व ब्लाउज तपासा; ठेवणीतल्या रेशमी साड्या पुन्हा ताज्या कशा कराव्यात हे आमच्या रेशमी साडी निगा मार्गदर्शिकेत सांगितले आहे.
• काळी चौदसच्या साफसफाई आणि स्वयंपाकासाठी एक आरामदायक पोशाख, लक्ष्मीपूजनासाठी एक भरजरी पोशाख, आणि नववर्ष व भाऊबीजेच्या भेटीगाठींसाठी एक उठावदार पोशाख बाजूला काढून ठेवा.
• खालील तारखा लिहून ठेवा, म्हणजे कौटुंबिक भेटीगाठी एकमेकांत अडकणार नाहीत.

दिवाळी सीझन २०२६ कॅलेंडर

⬇ चार्ट डाउनलोड कराWhatsApp वर शेअर करा

तारखा भारतानुसार आहेत; काही सण इतर शहरांत किंवा परदेशात एक दिवस पुढे-मागे असू शकतात, म्हणून स्थानिक पंचांग पाहा.