शारदीय नवरात्री २०२६ चा नववा आणि अंतिम पावन दिवस सोमवार, १९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी संपूर्ण भारतभर अतीव उत्साहात आणि भक्तीत साजरा होत असून हा दिवस सर्व अष्टसिद्धी आणि नवनिधींची दात्री असलेल्या माँ सिद्धिदात्रीच्या पूजेला समर्पित आहे. या पावन तिथीला 'महानवमी' असे म्हटले जाते, जी नवरात्रीच्या नऊ दिवसांच्या तपश्चर्येची पूर्णाहुती मानली जाते. नवदुर्गा परंपरेनुसार आणि नवरात्रीच्या नऊ पवित्र रंगांच्या शास्त्रीय नियमांनुसार या नवव्या दिवसाचा शुभ रंग पिकॉक ग्रीन (मोरपंखी हिरवा / टील ग्रीन / धुपछाव / सागरी हिरवा) आहे. पिकॉक ग्रीन हा रंग हिरवा आणि निळा या दोन दैवी रंगांच्या संयोगातून बनलेला असून तो निसर्गाचे अलौकिक सौंदर्य, समृद्धी, यश, सर्व कार्यसिद्धी आणि परिपूर्णतेचे सर्वोच्च प्रतीक मानला जातो. वर्ष २०२६ मध्ये महानवमीचा हा महापर्व सोमवारी येत असून चंद्रदेवाच्या दिनी हा रंग अंतर्मनाला अगाध शांती आणि पूर्ण समाधान प्रदान करतो.
महिला, तरुणी आणि लहान मुलींसाठी महानवमीची रात्र ही नवरात्री गरबा रासची भव्य अंतिम रात्र (ग्रँड फिनाले) असते. नऊ रात्रींच्या नृत्याचा आणि भक्तीचा परमोच्च बिंदू या रात्री गाठला जातो. सकाळच्या महानवमी होम-हवन आणि आयुध पूजेसाठी सोन्याच्या जरीचा नारळी काठ असलेली धुपछाव मोरपंखी पैठणी, शुद्ध बनारसी कतान किंवा कांजीवरम साडी नेसण्यापासून ते रात्रीच्या गरबा फिनालेमध्ये कोरल, नारंगी किंवा मोहरी पिवळ्या रंगाच्या कॉन्ट्रास्ट बांधणी दुपट्ट्यासह १० ते १२ मीटर घेराची अस्सल काचेच्या आरशांनी मढलेली पिकॉक ग्रीन चनिया चोली परिधान करण्यापर्यंत, महिलांचे रूप नृत्याच्या मैदानात मोरासारखे विलोभनीय दिसते.
सूरत येथील वस्त्र हेरिटेजच्या वरिष्ठ वस्त्रतज्ज्ञांनी महिलांसाठी तयार केलेल्या या परिपूर्ण मार्गदर्शिकेत शुद्ध पिकॉक ग्रीन हँडलूम फॅब्रिक्सची पारख, महानवमी पूर्णाहुती पूजेचे विधी, कळीदार घागऱ्याची योग्य रचना, घाम शोषून घेणारे कॉटन अस्तर, हेरिटेज दागिन्यांचे संयोजन, तरुणींसाठी हलकी हाफ-साडी आणि लहान मुलींसाठी सुरक्षित पारंपरिक पट्टू पावडा या सर्वांचे अत्यंत सखोल आणि सविस्तर मार्गदर्शन समाविष्ट करण्यात आले आहे.
१. माँ सिद्धिदात्री, महानवमी आणि पिकॉक ग्रीन (मोरपंखी) रंगाचे आध्यात्मिक रहस्य
माँ सिद्धिदात्री हे नवदुर्गेचे नववे आणि पूर्णत्व देणारे स्वरूप मानले जाते. त्या सर्व प्रकारच्या सिद्धी (अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा, प्राप्ती, प्राकाम्य, ईशित्व आणि वशित्व या अष्टसिद्धी) भक्तांना प्रदान करणाऱ्या दात्री आहेत. शास्त्रांनुसार भगवान महादेवांनी माँ सिद्धिदात्रीच्या कृपेनेच सर्व सिद्धी प्राप्त केल्या होत्या आणि देवीच्या अनुग्रहामुळेच त्यांचे अर्धे शरीर देवीचे बनले, ज्यामुळे ते 'अर्धनारीश्वर' या नावाने प्रसिद्ध झाले. कमळाच्या आसनावर विराजमान असणाऱ्या या चतुर्भुज देवीच्या हातांमध्ये चक्र, गदा, शंख आणि कमळाचे फूल सुशोभित आहे. त्या सिंहावरही आरूढ होतात. देव, गंधर्व, यक्ष, असुर आणि मानव सर्वजण आपल्या मनोकामना पूर्ण करण्यासाठी माँ सिद्धिदात्रीची आराधना करतात.
नवरात्रीच्या नवव्या दिवसाचा रंग पिकॉक ग्रीन (मोरपंखी हिरवा / टील ग्रीन) हा निळ्या रंगाची अथांगता आणि हिरव्या रंगाची सुपीकता यांचा संगम आहे. हा रंग मानवी जीवनातील यशाची पराकाष्ठा आणि पूर्णतेचे प्रतीक मानला जातो. वर्ष २०२६ मध्ये महानवमी सोमवारी येत आहे. चंद्रदेवाच्या दिनी हा रंग मनाला शीतलता देतो आणि नवरात्रीच्या ९ दिवसांच्या उपवासाचे आणि व्रताचे पूर्ण फळ प्राप्त करून देतो. पिकॉक ग्रीन वस्त्र परिधान केल्याने जीवनात सुख, समृद्धी, यश आणि आत्मिक समाधानाची प्राप्ती होते.
महानवमीच्या दिवशी मंदिरांत आणि घराघरांत नवरात्री हवनाची पूर्णाहुती दिली जाते. अनेक घरांमध्ये या दिवशी कुलदेवतेची विशेष पूजा, शस्त्र व आयुध पूजा संपन्न होते. घरातील सुवासिनी जेव्हा 'ॐ देवी सिद्धिदात्र्यै नमः' या मंत्राचा जप करत मोरपंखी रंगाची पारंपरिक साडी नेसून देवीची आरती करतात, तेव्हा सर्व संकटांचे निवारण होऊन कुटुंबात अक्षय सौभाग्याची स्थापना होते. रात्री गरबा रासच्या ग्रँड फिनालेमध्ये पिकॉक ग्रीन रंगाची चनिया चोली परिधान करून फेर धरणाऱ्या महिलांचे रूप नृत्याच्या मैदानात संपूर्ण आकर्षणाचा केंद्रबिंदू ठरते.
आध्यात्मिक दृष्टिकोनातून पिकॉक ग्रीन रंग हा हृदयातील अनाहत चक्र आणि कंठातील विशुद्ध चक्र यांच्यात संतुलन साधतो. यामुळे महिलांमधील कलागुण, कल्पकता आणि संवाद कौशल्य बहरून येते. माँ सिद्धिदात्रीच्या परम कृपेने महिलांच्या आयुष्यातील सर्व स्वप्ने आणि संकल्प सिद्धीस जातात.
२. पिकॉक ग्रीन रंगासाठी सर्वोत्तम पारंपरिक हातमाग (हँडलूम) फॅब्रिक
पिकॉक ग्रीन रंगाचे खरे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची दुहेरी चमक (धुपछाव लूक), जी केवळ शुद्ध हातमागावरच खुलून दिसते. कृत्रिम पॉलिस्टर कपड्यात हा रंग एकसुरी आणि सपाट दिसतो, पण शुद्ध हातमागावर निळा आणि हिरवा धागा एकत्र विणल्यामुळे अप्रतिम तेज निर्माण होते:
- अस्सल धुपछाव पैठणी (महाराष्ट्र): येवला आणि पैठणच्या हातमागावर विणलेली मोरपंखी पैठणी साडी, ज्यावर प्रकाशाच्या कोनानुसार कधी निळी तर कधी हिरवी चमक दिसते, ती महानवमी पूजेसाठी सर्वोच्च मानली जाते. तिच्या पदरावरील अस्सल जरीचा मोर या रंगाला परिपूर्ण करतो.
- शुद्ध कांजीवरम आणि बनारसी कतान: पिकॉक ग्रीन अंगावर अस्सल सोन्याच्या जरीने विणलेली जाळीदार नक्षी किंवा कोरवई तंत्राने जोडलेला कोरल किंवा लाल काठ असलेली कांजीवरम साडी अत्यंत भव्य आणि राजेशाही थाट देते.
- मश्रू आणि गज्जी सिल्क (गुजरात): वरून सिल्कची चकचकीत चमक आणि आतून त्वचेला मऊ कॉटनचा स्पर्श देणारे मश्रू फॅब्रिक रात्रीच्या गरब्यासाठी अत्यंत आरामदायक आणि देखणे ठरते. गज्जी सॅटिनवरील बांधणी सायंकाळच्या दिव्यांमध्ये अप्रतिम चमकते.
- ८० काउंट शुद्ध कॅम्ब्रिक कॉटन: गरबा ग्रँड फिनालेमध्ये तासनतास फेर धरण्यासाठी शुद्ध सुती कॉटनचा पिकॉक ग्रीन घाघरा सर्वात उत्तम ठरतो. हा घाम त्वरित शोषून घेतो आणि फेर धरताना कपडा हवेत मोकळेपणाने डोलतो.
हे नैसर्गिक फॅब्रिक्स शरीराला नैसर्गिक गारवा देतात आणि गरब्याच्या अंतिम रात्रीच्या वेगवान पदचापात कमालीचा आराम प्रदान करतात.
३. पिकॉक ग्रीन गरबा चनिया चोली मास्टर गाईड (ग्रँड फिनाले)
पिकॉक ग्रीन चनिया चोली नवरात्रीच्या अंतिम रात्रीच्या गरब्यात सर्वात भव्य आणि शाही मानली जाते. मोरपंखी बेसवर नारंगी, पिवळे आणि पांढऱ्या आरशांचे काम अप्रतिम उठाव देते:
कळीदार घागऱ्याची रचना आणि १० ते १२ मीटर घेर
कमीत कमी २० ते २४ कळ्यांचा पिकॉक ग्रीन कॅम्ब्रिक कॉटनचा घाघरा निवडावा, ज्याचा घेर १० ते १२ मीटर असावा. कळीदार कट कमरेवर अगदी घट्ट बसतो आणि खाली भव्य घेर तयार करतो. घागऱ्याच्या तळाशी कोरल नारंगी किंवा मोहरी पिवळ्या रंगाची जाड बॉर्डर आणि त्यावर ६ इंचांची सोन्याची गोटा पट्टी लावावी. तळाशी मजबूत कॅनव्हास पट्टा लावल्यास घाघरा जमिनीवरून अलगद वर राहतो आणि पायात अजिबात अडकत नाही, ज्यामुळे गरब्यात गोल फिरताना संपूर्ण घाघरा एखाद्या मोराच्या पिसाऱ्याप्रमाणे डौलाने पसरतो.
अस्सल कच्छी गम्थी आणि लेड-फ्री मिरर वर्क
पिकॉक ग्रीन अंगावर नारंगी, पिवळ्या आणि पांढऱ्या सुती धाग्यांनी केलेले पारंपरिक गम्थी भरतकाम आणि लेड-फ्री काचेचे आरसे (आभला) रात्रीच्या दिव्यांमध्ये हिऱ्यांसारखे चमकतात. चोलीवर पुढे आणि पाठीवर हाताने केलेले नाजूक काचकाम आणि कवड्यांचे नक्षीकाम संपूर्ण पोशाखाला लोककलेचे अस्सल वैभव बहाल करते. प्लास्टिकचे हलके आरसे न वापरता अस्सल काचेचे आभला वापरावेत.
चोलीची शिलाई आणि अस्तर
चोलीच्या आत १००% शुद्ध कॉटन मलमलचे अस्तर लावावे जेणेकरून घामाचा कोणताही त्रास होणार नाही. पाठीवर खोल गळा ठेवून हाताने वळलेली मजबूत दोरी आणि तिच्या टोकाला घुंगरू, कवड्या व रंगीबेरंगी कापडी गोंडे (लटकन) लावावेत. चोलीला समोर प्रिन्सेस कट दिल्याने दोन्ही हात वर करून टाळी वाजवताना चोली जागेवरून सरकत नाही. बाह्यांच्या कटिंगमध्ये पुरेशी मोकळीक ठेवल्यास फेर धरताना हातांवर ताण येत नाही.
कॉन्ट्रास्ट दुपट्टा आणि ड्रेपिंग स्टाईल
पिकॉक ग्रीन चनिया चोलीवर कोरल नारंगी, मोहरी पिवळा किंवा राणी गुलाबी रंगाचा अस्सल कच्छी बांधणी दुपट्टा अत्यंत देखणा कॉन्ट्रास्ट देतो. गुजराती सीधा पल्लू पद्धतीने दुपट्टा उजव्या खांद्यावर पिन करावा आणि समोरून छातीवर नीट पसरवून डाव्या बाजूला कमरेच्या नेफ्यात खोचावा, ज्यामुळे गरबा खेळताना दोन्ही हात टाळ्यांसाठी आणि दांडियासाठी पूर्ण मोकळे राहतात. अशा व्यवस्थित पिन केलेल्या दुपट्ट्यामुळे गरब्याच्या वेगवान हालचालींत कपडे सावरण्याचा ताण राहत नाही.
४. सकाळच्या पूजेसाठी साडी निवड आणि ड्रेपिंग
माँ सिद्धिदात्री आणि महानवमीच्या पूर्णाहुती पूजेसाठी पिकॉक ग्रीन साडी परिधान करणे हे पूर्णत्व आणि समृद्धीचे सर्वोच्च लक्षण मानले जाते:
पूजेसाठी साडीची निवड
सकाळच्या पूजेसाठी धुपछाव मोरपंखी रंगाची अस्सल पैठणी साडी, शुद्ध बनारसी कतान किंवा कांजीवरम सिल्क साडी सर्वोत्तम ठरते. या रंगावर लाल, जांभळा किंवा सोनेरी जरीचा काठ अत्यंत शुभ मानला जातो. अशा साड्या पूजेच्या वातावरणात आध्यात्मिक तेज आणि पावित्र्य निर्माण करतात.
साडी नेसण्याची पद्धत (ड्रेपिंग स्टाईल)
महाराष्ट्रात या दिवशी मोरपंखी रंगाची नऊवारी (काष्टा किंवा ब्राह्मणी) साडी नेसणे अत्यंत प्रतिष्ठित आणि पारंपरिक मानले जाते. नऊवारी साडीमुळे पूजेत खाली बसणे, होम-हवन करणे आणि पूर्णाहुती देणे अतिशय सुलभ होते. सहावारी साडी नेसताना निवी पद्धतीने ५-६ व्यवस्थित निऱ्या पाडून पदर डाव्या खांद्यावरून मागे सोडावा. पदराची लांबी गुडघ्यापर्यंत ठेवावी ज्यामुळे व्यक्तिमत्त्वाला राजेशाही आणि सात्त्विक रूप मिळते. साडीखाली कॉटन पेटीकोट वापरल्याने निऱ्या दिवसभर सुरक्षित राहतात.
साडी नेसण्याच्या विविध प्रादेशिक पद्धती जाणून घेण्यासाठी आमची साडी ड्रेपिंग गाईड अवश्य पहा.
महानवमीच्या होमहवनासाठी पिकॉक ग्रीन धूप-छाव साडी: महानवमीच्या दिवशी होमहवन आणि पूर्णाहुती करताना पिकॉक ग्रीन (मोरपंखी हिरवा) रंगाची धूप-छाव साडी अत्यंत दैवी भासते. प्रकाशाच्या कोनानुसार कधी निळी तर कधी हिरवी दिसणारी ही साडी विणकरांच्या कौशल्याचा अद्भुत नमुना असते. माँ सिद्धिदात्रीच्या चरणी नतमस्तक होताना या साडीचा भारदस्त काठ आणि मोत्यांचे दागिने परिधान केल्याने मनातील सर्व इच्छा पूर्ण होतात अशी भावना भक्तांमध्ये असते. कुटुंबातील सर्व सदस्यांसमवेत हवन करताना या साडीतील स्त्रीचे रूप अष्टलक्ष्मीसारखे पूज्य दिसते.
६. तरुणी आणि लहान मुलींसाठी पिकॉक ग्रीन पारंपरिक साज
महानवमीच्या उत्सवात तरुणी आणि लहान मुलींचा उत्साह परमोच्च शिखरावर असतो:
किशोरवयीन मुलींसाठी: पिकॉक ग्रीन कळीदार लेहेंगा आणि हाफ-साडी
१३ ते १९ वयोगटातील मुलींसाठी पिकॉक ग्रीन चंदेरी किंवा जॉर्जेट लेहेंगा, त्यावर आरशांचे काम असलेली चोली आणि नारंगी किंवा पिवळा बांधणी दुपट्टा ही एक उत्तम निवड आहे. दाक्षिणात्य पद्धतीची हाफ-साडी (लहंगा वोणी) देखील तरुणींना पारंपरिक साडीचा देखणा लूक देते आणि वावरण्यास अतिशय हलकी ठरते. गरब्यामध्ये वेगवान फेर धरताना या वेशभूषेमुळे मुलींना संपूर्ण स्वातंत्र्य आणि आत्मविश्वास मिळतो.
लहान मुलींसाठी: पिकॉक ग्रीन पट्टू पावडा
लहान मुलींसाठी मोरपंखी रंगाचा मऊ सिल्कचा पट्टू पावडा (परकर-पोलके) निवडावा. त्यावर नारंगी किंवा लाल सोनेरी जरीचा काठ असावा. कपड्यावर कोणतेही टोकदार भाग नसावेत आणि आतून मऊ सुती अस्तर असावे, ज्यामुळे खेळताना त्यांच्या नाजूक त्वचेला कोणताही त्रास होणार नाही. परकराची लांबी घोट्यापेक्षा १-२ इंच वर ठेवावी जेणेकरून त्या खेळताना अडखळणार नाहीत.
७. आभूषण सज्जा, आरामदायक पादत्राणे आणि कपड्यांचे दीर्घकालीन जतन
पिकॉक ग्रीन पोशाखावर अँटिक गोल्ड, कुंदन आणि मोत्याचे दागिने अत्यंत राजेशाही दिसतात:
दागिन्यांची निवड
सकाळच्या पूजेसाठी अस्सल सोन्याचे किंवा अँटिक गोल्ड दागिने—जसे की ठुशी, कोल्हापुरी साज, चिंचपेटी, बाजीबंद आणि मोत्याची नथ—मोरपंखी साडीवर अद्वितीय दिसतात. रात्रीच्या गरब्यासाठी कुंदन, मीनाकारी किंवा काजळी ऑक्सिडाईज्ड जर्मन सिल्व्हरचे दागिने घालावेत. गळ्यात नाजूक हांसली, कानात मोठे झुमके आणि दोन्ही हातांत काचेच्या हिरव्या व निळ्या बांगड्या गरब्याच्या तालावर सुंदर नाद करतात.
पादत्राणे आणि हेअरस्टाईल
पायामध्ये आरामदायक जयपुरी भरतकामाची मोजडी किंवा कोल्हापुरी चप्पल वापरावी. हाय हिल्स अजिबात घालू नयेत. केसांचा सुंदर अंबाडा बांधून त्यावर ताज्या मोगऱ्याचा किंवा अबोलीचा सुवासिक गजरा माळावा. हलका वॉटरप्रूफ मेकअप संपूर्ण लूकला मोहक बनवतो.
पिकॉक ग्रीन साड्या आणि चनिया चोली पुढील अनेक वर्षे नव्यासारख्या ठेवण्यासाठी खालील बाबींची काळजी घ्यावी:
- सावलीत वाळवणे: गरब्यावरून आल्यावर कपडे लगेच कपाटात कोंडून ठेवू नका. पंख्याच्या हवेत सावलीत ४-५ तास वाळवून घ्यावेत, जेणेकरून घामाचा वास निघून जाईल.
- ड्राय क्लीनिंग: अस्सल पैठणी, बनारसी सिल्क आणि कांजीवरम साड्या केवळ चांगल्या ड्राय क्लीनर्सकडूनच स्वच्छ करून घ्याव्यात, घरी धुवू नयेत.
- मलमलच्या कापडात गुंडाळणे: मोरपंखी कपडे नेहमी पांढऱ्या सुती मलमलच्या कापडात गुंडाळून ठेवावेत. प्लास्टिक पिशव्यांमध्ये ठेवल्यास जरी काळी पडण्याची भीती असते.
- थेट अत्तर टाळा: जरीच्या भागावर किंवा रेशमावर थेट अत्तर किंवा परफ्यूम फवारू नका.
अधिक सविस्तर माहितीसाठी आमची सिल्क साडी केअर गाईड नक्की वाचा.
पिकॉक ग्रीन मयूरपंखी साडीच्या दुहेरी शेडचे संरक्षण: पिकॉक ग्रीन (धूप-छाव) रंगाच्या साड्यांमध्ये दोन वेगवेगळ्या रंगांचे ताणे-बाणे विणलेले असतात, त्यामुळे या साड्यांची विशेष काळजी घेणे आवश्यक असते. अशा साड्या थेट प्रखर सूर्यप्रकाशात वाळवल्यास एका बाजूचा रंग फिका पडून शेड असंतुलित होऊ शकते. म्हणून ही साडी नेहमी सावलीत आणि हवेशीर जागी वाळवावी. साडीला इस्त्री करताना इस्त्रीचे तापमान सिल्क मोडवर ठेवावे आणि नेहमी साडीच्या उलट्या बाजूने किंवा त्यावर पातळ सुती रुमाल ठेवून इस्त्री फिरवावी. कपाटात साठवताना लाकडी कपाटातील वाळवी किंवा किड्यांपासून संरक्षण करण्यासाठी पांढऱ्या कागदात किंवा मलमलमध्ये गुंडाळून ठेवावी.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
नवरात्रीच्या नवव्या दिवशी (महानवमी) पिकॉक ग्रीन रंग का परिधान केला जातो?
नववा दिवस माँ सिद्धिदात्रीचा असून ही महानवमीची तिथी आहे. पिकॉक ग्रीन रंग निसर्गाचे अलौकिक सौंदर्य, समृद्धी, यश, सर्व कार्यसिद्धी आणि परिपूर्णतेचे सर्वोच्च प्रतीक मानला जातो.
महानवमी आणि सिद्धिदात्री पूजेसाठी कोणती साडी सर्वोत्तम ठरते?
अस्सल धुपछाव मोरपंखी रंगाची पैठणी साडी, शुद्ध बनारसी कतान अथवा कांजीवरम सिल्क साडी सकाळच्या पूजेसाठी सर्वोत्तम मानली जाते.
पिकॉक ग्रीन चनिया चोलीवर कोणत्या रंगाचा दुपट्टा सर्वात छान दिसतो?
कोरल नारंगी, मोहरी पिवळा किंवा राणी गुलाबी रंगाचा अस्सल कच्छी बांधणी दुपट्टा पिकॉक ग्रीन चनिया चोलीवर अत्यंत देखणा कॉन्ट्रास्ट देतो.
गरब्यासाठी पिकॉक ग्रीन घाघऱ्याचा घेर किती असावा?
पारंपरिक नृत्यात सुंदर चक्राकार घुमाव मिळण्यासाठी २० ते २४ कळ्यांच्या घाघऱ्यात १० ते १२ मीटरचा घेर असणे आदर्श आहे.
पिकॉक ग्रीन साडीवर सकाळच्या पूजेत कोणते दागिने घालावेत?
सकाळच्या पूजेसाठी अस्सल सोन्याचे किंवा अँटिक गोल्ड दागिने, ठुशी, कोल्हापुरी साज आणि मोत्याची नथ मोरपंखी साडीवर अत्यंत राजेशाही दिसते.
रात्री गरबा फिनालेसाठी पिकॉक ग्रीन पोशाखावर कोणते दागिने शोभून दिसतात?
रात्री गरब्यासाठी कुंदन, मीनाकारी किंवा काजळी ऑक्सिडाईज्ड जर्मन सिल्व्हरचे दागिने आणि दोन्ही हातांत काचेच्या बांगड्या सर्वोत्तम दिसतात.
तरुणींसाठी पिकॉक ग्रीन पोशाखात कोणता पर्याय चांगला आहे?
पिकॉक ग्रीन चंदेरी लेहेंगा आणि त्यावर नारंगी बांधणी दुपट्टा किंवा दाक्षिणात्य पद्धतीची हाफ-साडी तरुणींसाठी सर्वोत्तम पर्याय आहे.
लहान मुलींसाठी पिकॉक ग्रीन पट्टू पावडा निवडताना काय काळजी घ्यावी?
कापड मऊ सिल्क किंवा कॉटनचे असावे, आतून सुती अस्तर असावे आणि कपड्यावर टोकदार धातूचे काम नसावे जेणेकरून दुखापत होणार नाही.
गरबा खेळताना दुपट्टा खांद्यावरून निसटू नये म्हणून काय करावे?
गुजराती सीधा पल्लू पद्धतीने दुपट्टा उजव्या खांद्यावर पिन करावा आणि समोरून छातीवर पसरवून डाव्या बाजूला कमरेच्या नेफ्यात आतून सेफ्टी पिनने सुरक्षित करावा.
मोरपंखी जरीच्या कपड्यांची साठवणूक कशी करावी?
कपडे नेहमी पांढऱ्या सुती मलमलच्या कापडात गुंडाळून ठेवावेत, थेट अत्तर फवारणे टाळावे आणि वेळोवेळी सावलीत हवेवर वाळवावे.