शारदीय नवरात्री २०२६ चा पाचवा पावन दिवस गुरुवार, १५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी संपूर्ण भारतभर अत्यंत भक्तिभावाने आणि मांगल्यात साजरा होत असून हा दिवस भगवान कार्तिकेय (स्कंद) यांची माता असलेल्या माँ स्कंदमाताच्या पूजेला समर्पित आहे. या पवित्र तिथीला शास्त्रांमध्ये 'ललिता पंचमी' अथवा 'उपांग ललिता व्रत' असेही म्हटले जाते. सनातन नवदुर्गा उपासना परंपरेनुसार आणि नवरात्रीच्या नऊ पवित्र रंगांच्या शास्त्रीय नियमांनुसार या पाचव्या दिवसाचा शुभ रंग पिवळा (हळदी पिवळा / सोनेरी / मोहरी पिवळा / लेमन यलो) आहे. पिवळा रंग हा हिंदू संस्कृतीत ज्ञान, बुद्धी, मातृत्व, समृद्धी, पवित्रता आणि नव्या सुरुवातीचे सर्वोच्च शुभ प्रतीक मानला जातो. वर्ष २०२६ मध्ये हा दिवस गुरुवारी येत असून गुरुवार हा ज्ञानाचा कारक असलेल्या देवगुरू बृहस्पतीचा (गुरू ग्रहाचा) वार आहे. त्यामुळे देवगुरूच्या दिवशी पिवळ्या रंगाचा हा संगम महिलांच्या जीवनात अखंड सौभाग्य, विद्या आणि कौटुंबिक सौख्याची बरसात करतो.
महिला, तरुणी आणि लहान मुलींसाठी पिवळा रंग हा सर्व मंगलकार्यात आणि धार्मिक विधींमध्ये सर्वाधिक पसंतीचा आणि पूज्य रंग मानला जातो. सकाळच्या ललिता पंचमी पूजेसाठी अस्सल हळदी पिवळी पैठणी, शुद्ध महेश्वरी, चंदेरी किंवा बनारसी टिशू साडी नेसण्यापासून ते रात्रीच्या गरब्यामध्ये हिरव्या किंवा लाल रंगाच्या कॉन्ट्रास्ट बांधणी दुपट्ट्यासह १० ते १२ मीटर घेराची अस्सल काचेच्या आरशांनी मढलेली पिवळी चनिया चोली परिधान करण्यापर्यंत, पिवळ्या रंगाचा तेजःपुंज थाट संपूर्ण उत्सवात चैतन्य निर्माण करतो.
सूरत येथील वस्त्र हेरिटेजच्या वरिष्ठ वस्त्रतज्ज्ञांनी महिलांसाठी खास तयार केलेल्या या परिपूर्ण मार्गदर्शिकेत शुद्ध पिवळ्या हँडलूम फॅब्रिक्सची पारख, ललिता पंचमी पूजेचे विधी, कळीदार घागऱ्याची योग्य शिलाई, घाम शोषून घेणारे कॉटन अस्तर, मीनाकारी आणि टेम्पल दागिन्यांचे संयोजन, तरुणींसाठी हलकी हाफ-साडी आणि लहान मुलींसाठी सुरक्षित पारंपरिक पट्टू पावडा या सर्वांचे अत्यंत सखोल आणि सविस्तर मार्गदर्शन समाविष्ट करण्यात आले आहे.
१. माँ स्कंदमाता आणि पिवळ्या (हळदी पिवळा) रंगाचे आध्यात्मिक रहस्य
माँ स्कंदमाता हे नवदुर्गेचे पाचवे अत्यंत दयाळू, वात्सल्यपूर्ण आणि मातृत्व शक्तीचे स्वरूप मानले जाते. भगवान शिवाची शक्ती असणाऱ्या देवीने देवसेनेचे सेनापती भगवान स्कंद (कार्तिकेय किंवा मुरुगन) यांना आपल्या मांडीवर बसवले आहे, म्हणूनच त्यांना शास्त्रात 'स्कंदमाता' असे संबोधले जाते. चतुर्भुज असणाऱ्या या देवीच्या दोन हातांमध्ये कमळाची फुले सुशोभित आहेत, एका हाताने त्यांनी बाल स्कंदाला प्रेमाने धरले आहे आणि चौथा हात भक्तांना अभय देणाऱ्या वरदमुद्रेत आहे. त्या कमळाच्या आसनावर विराजमान असल्याने त्यांना 'पद्मासना देवी' असेही म्हटले जाते, तसेच त्यांचे वाहन सिंह आहे.
नवरात्रीच्या पाचव्या दिवसाचा रंग पिवळा (हळदी पिवळा / सुवर्ण पिवळा) हा शुद्ध ज्ञान, विवेक, मातृत्व आणि मांगल्याचे प्रतीक आहे. पिवळा रंग हळदीप्रमाणे पवित्र आणि शुद्धिकारक मानला जातो. वर्ष २०२६ मध्ये हा दिवस गुरुवारी येत आहे. ज्योतिषशास्त्रात गुरुवार हा देवगुरू बृहस्पतीचा वार असून गुरू ग्रह हा भाग्य, ज्ञान, विवाह आणि संततीसुखाचा कारक आहे. पिवळे वस्त्र परिधान केल्याने गुरू ग्रहाची कृपा प्राप्त होते, अभ्यास आणि कार्यात यश मिळते, नकारात्मक विचार दूर होतात आणि मनात प्रसन्नता निर्माण होते.
पाचव्या दिवशी महाराष्ट्रात आणि गुजरातमध्ये ललिता पंचमीचा मोठा उत्सव साजरा केला जातो. या दिवशी महिला माँ स्कंदमातेला पिवळी झेंडूची फुले, हळद-कुंकू, केशरयुक्त पेढ्यांचा नैवेद्य आणि पिवळी रेशमी चुनरी अर्पण करतात. घरातील सुवासिनी जेव्हा 'ॐ देवी स्कंदमात्रै नमः' या मंत्राचा जप करत पिवळ्या रंगाची पारंपरिक साडी नेसून देवीची पूजा करतात, तेव्हा अपत्यसौख्य, कुटुंबात आरोग्य आणि अखंड शांती नांदते. रात्री गरब्याच्या मैदानात पिवळ्या रंगाची चनिया चोली परिधान करून फेर धरणाऱ्या महिलांचे रूप दिव्यांच्या प्रकाशात सोन्यासारखे लखलखते.
आध्यात्मिक दृष्ट्या पिवळा रंग हा शरीरातील मणिपूर चक्राला (नाभी चक्राला) ऊर्जा प्रदान करतो. यामुळे महिलांमध्ये आत्मविश्वास, पचनशक्ती आणि मानसिक संतुलन सुधारते. ललिता पंचमीच्या दिवशी कुमारिका आणि सुवासिनींना हळदी-कुंकू देऊन पिवळे वस्त्र किंवा खण भेट देण्याची महाराष्ट्रात प्राचीन परंपरा आहे. मातृत्व, वात्सल्य आणि निर्मळ प्रेमाचा हा पिवळा रंग नवरात्रीच्या पाचव्या दिवसाला अत्यंत सात्त्विक, मंगलमय आणि तेजस्वी बनवतो. देवीच्या कृपेने घरात धनधान्याची आणि मांगल्याची कधीही कमतरता भासत नाही.
२. पिवळ्या रंगासाठी सर्वोत्तम पारंपरिक हातमाग (हँडलूम) फॅब्रिक
पिवळ्या रंगाची खरी आभा आणि चमक ही फॅब्रिकच्या गुणवत्तेवर आणि विणकामावर अवलंबून असते. कृत्रिम पॉलिस्टर कपड्यात पिवळा रंग डोळ्यांना टोचणारा आणि स्वस्त वाटतो, पण शुद्ध हातमागावर पिवळा रंग अत्यंत समृद्ध, तेजस्वी आणि सात्त्विक दिसतो:
- अस्सल हळदी पिवळी पैठणी (महाराष्ट्र): पिवळ्या अंगावर जांभळा किंवा लाल रंगाचा अस्सल जरीचा नारळी काठ आणि पदरावर मोराची नक्षी असणारी पैठणी साडी ललिता पंचमी पूजेसाठी सर्वोच्च मानली जाते. हा रंग साक्षात सौभाग्याचे प्रतीक मानला जातो.
- महेश्वरी आणि चंदेरी सिल्क (मध्य प्रदेश): पिवळ्या अंगावर दोन्ही बाजूंना उलटवता येणारा काठ (रिव्हर्सिबल बॉर्डर) असलेली महेश्वरी साडी आणि हलकी पारदर्शक चंदेरी साडी दिवसाच्या धार्मिक विधींसाठी अतिशय सुटसुटीत आणि आरामदायक ठरते.
- बनारसी कतान आणि टिशू सिल्क: सोनेरी पिवळ्या अंगावर बारीक कढुआ जरीची बुट्टी असलेली बनारसी साडी अत्यंत राजेशाही रूप देते.
- १००% शुद्ध ८० काउंट कॅम्ब्रिक कॉटन: रात्रीच्या गरब्यासाठी शुद्ध सुती कॉटनचा पिवळा घाघरा सर्वात उत्तम मानला जातो. हा घाघरा पसीना लगेच शोषून घेतो आणि फेर धरताना कपडा हवेत मोकळेपणाने डोलतो.
नैसर्गिक फॅब्रिक्समुळे शरीराला सतत हवा खेळती राहते आणि गरब्यात तासनतास नाचल्यानंतरही थकवा जाणवत नाही. हातमागाच्या शुद्ध धाग्यांमध्ये असणारी नैसर्गिक लवचिकता महिलांच्या हालचालींना एक विशेष डौल आणि ग्रेस प्रदान करते.
३. पिवळी गरबा चनिया चोली मास्टर गाईड
पिवळ्या रंगाची चनिया चोली गरब्याच्या मैदानातील सर्वात उजळ आणि उत्साही पोशाख मानला जातो. पिवळ्या बेसवर हिरवे, लाल आणि आरशांचे काम अप्रतिम उठाव देते:
कळीदार घागऱ्याची रचना आणि १० ते १२ मीटर घेर
कमीत कमी २० ते २४ कळ्यांचा पिवळा कॅम्ब्रिक कॉटनचा घाघरा निवडावा, ज्याचा घेर १० ते १२ मीटर असावा. कळीदार कट कमरेवर अगदी घट्ट बसतो आणि खाली भव्य घेर तयार करतो. घागऱ्याच्या तळाशी पोपटी हिरव्या किंवा लाल रंगाची जाड बॉर्डर आणि त्यावर ६ इंचांची सोन्याची गोटा पट्टी लावावी. तळाशी मजबूत कॅनव्हास पट्टा लावल्यास घाघरा जमिनीवरून अलगद वर राहतो आणि पायात अजिबात अडकत नाही.
अस्सल कच्छी गम्थी आणि लेड-फ्री मिरर वर्क
पिवळ्या अंगावर लाल, हिरव्या आणि निळ्या सुती धाग्यांनी केलेले पारंपरिक गम्थी भरतकाम आणि लेड-फ्री काचेचे आरसे (आभला) रात्रीच्या दिव्यांमध्ये हिऱ्यांसारखे चमकतात. चोलीवर पुढे आणि पाठीवर हाताने केलेले नाजूक काचकाम संपूर्ण पोशाखाला पारंपारिक सौंदर्य देते.
चोलीची शिलाई आणि अस्तर
चोलीच्या आत १००% शुद्ध कॉटन मलमलचे अस्तर लावावे जेणेकरून घामाचा कोणताही त्रास होणार नाही. पाठीवर खोल गळा ठेवून हाताने वळलेली मजबूत दोरी आणि तिच्या टोकाला घुंगरू, कवड्या व रंगीबेरंगी कापडी गोंडे (लटकन) लावावेत. चोलीला समोर प्रिन्सेस कट दिल्याने दोन्ही हात वर करून टाळी वाजवताना चोली जागेवरून सरकत नाही. बाह्यांच्या कटिंगमध्ये पुरेशी मोकळीक ठेवल्यास फेर धरताना हातांवर ताण येत नाही.
कॉन्ट्रास्ट दुपट्टा आणि ड्रेपिंग स्टाईल
पिवळ्या चनिया चोलीवर पोपटी हिरवा, लाल किंवा राणी गुलाबी रंगाचा अस्सल कच्छी बांधणी किंवा लहरिया दुपट्टा अत्यंत देखणा कॉन्ट्रास्ट देतो. गुजराती सीधा पल्लू पद्धतीने दुपट्टा उजव्या खांद्यावर पिन करावा आणि समोरून छातीवर नीट पसरवून डाव्या बाजूला कमरेच्या नेफ्यात खोचावा, ज्यामुळे गरबा खेळताना दोन्ही हात पूर्ण मोकळे राहतात. अशा व्यवस्थित पिन केलेल्या दुपट्ट्यामुळे गरब्याच्या वेगवान पदचापातही कपडे सांभाळण्याची कोणतीही कसरत करावी लागत नाही.
४. सकाळच्या पूजेसाठी साडी निवड आणि ड्रेपिंग
माँ स्कंदमाता आणि ललिता पंचमीच्या पूजेसाठी पिवळी साडी परिधान करणे हे ज्ञान आणि मांगल्याचे लक्षण मानले जाते:
पूजेसाठी साडीची निवड
सकाळच्या पूजेसाठी हळदी पिवळ्या रंगाची पैठणी साडी, महेश्वरी सिल्क किंवा बनारसी कतान साडी सर्वोत्तम ठरते. पिवळ्या रंगावर लाल, जांभळा किंवा हिरवा जरीचा काठ अत्यंत पवित्र मानला जातो. अशा साड्या पूजेच्या वातावरणात आध्यात्मिक तेज निर्माण करतात.
साडी नेसण्याची पद्धत (ड्रेपिंग स्टाईल)
महाराष्ट्रात या दिवशी पिवळ्या रंगाची नऊवारी (काष्टा) साडी नेसणे अत्यंत शुभ आणि परंपरेला साजेसे मानले जाते. नऊवारी साडीमुळे पूजेत खाली बसणे, नैवेद्य दाखवणे आणि आरती करणे अतिशय सुलभ होते. सहावारी साडी नेसताना निवी पद्धतीने ५-६ व्यवस्थित निऱ्या पाडून पदर डाव्या खांद्यावरून मागे सोडावा. पदराची लांबी गुडघ्यापर्यंत ठेवावी ज्यामुळे व्यक्तिमत्त्वाला सात्त्विक आणि राजेशाही रूप मिळते. साडीखाली कॉटन पेटीकोट वापरल्याने निऱ्या दिवसभर सुरक्षित राहतात.
साडी नेसण्याच्या विविध प्रादेशिक पद्धती जाणून घेण्यासाठी आमची साडी ड्रेपिंग गाईड अवश्य पहा.
महाराष्ट्रीयन संस्कृतीत पिवळ्या साडीचे महत्त्व आणि सौभाग्य लेणे: पिवळा रंग हा महाराष्ट्रातील प्रत्येक सण-उत्सवाचा आणि मांगल्याचा प्राण मानला जातो. लग्नकार्य असो वा नवरात्रीची महापूजा, पिवळीधमक पैठणी किंवा चंदेरी साडी नेसणे हे सौभाग्याचे सर्वोच्च लक्षण मानले जाते. पाचव्या दिवशी स्कंदमातेची पूजा करताना पिवळ्या साडीवर जांभळा, लाल किंवा हिरवा कॉन्ट्रास्ट काठ अत्यंत देखणा दिसतो. या साडीवर पारंपरिक मंगळसूत्र, बोरमाळ, लक्ष्मी हार आणि हातात हिरव्या बांगड्यांसह पाटल्या घातल्यास गृहिणीचे रूप साक्षात गृहलक्ष्मीसारखे प्रसन्न आणि पूजनीय वाटते.
६. तरुणी आणि लहान मुलींसाठी पिवळा पारंपरिक साज
पिवळ्या रंगात तरुणी आणि लहान मुलींचे सौंदर्य अत्यंत लोभस, टवटवीत आणि उत्साही दिसते:
किशोरवयीन मुलींसाठी: पिवळा कळीदार लेहेंगा आणि हाफ-साडी
१३ ते १९ वयोगटातील मुलींसाठी पिवळा चंदेरी किंवा जॉर्जेट लेहेंगा, त्यावर आरशांचे काम असलेली चोली आणि हिरवा किंवा लाल बांधणी दुपट्टा ही एक उत्तम निवड आहे. दाक्षिणात्य पद्धतीची हाफ-साडी (लहंगा वोणी) देखील तरुणींना पारंपरिक साडीचा देखणा लूक देते आणि वावरण्यास अतिशय हलकी ठरते. गरब्यामध्ये वेगवान फेर धरताना या वेशभूषेमुळे मुलींना संपूर्ण स्वातंत्र्य आणि आत्मविश्वास मिळतो.
लहान मुलींसाठी: पिवळा पट्टू पावडा
लहान मुलींसाठी पिवळ्या रंगाचा मऊ सिल्कचा पट्टू पावडा (परकर-पोलके) निवडावा. त्यावर लाल किंवा हिरवा सोनेरी जरीचा काठ असावा. कपड्यावर कोणतेही टोकदार भाग नसावेत आणि आतून मऊ सुती अस्तर असावे, ज्यामुळे खेळताना त्यांच्या नाजूक त्वचेला कोणताही त्रास होणार नाही. परकराची लांबी घोट्यापेक्षा १-२ इंच वर ठेवावी जेणेकरून त्या खेळताना अडखळणार नाहीत.
७. आभूषण सज्जा, आरामदायक पादत्राणे आणि कपड्यांचे दीर्घकालीन जतन
पिवळ्या पोशाखावर मीनाकारी, कुंदन आणि सोन्याचे दागिने अत्यंत उठावदार दिसतात:
दागिन्यांची निवड
सकाळच्या पूजेसाठी अस्सल सोन्याचे किंवा मायक्रो-प्लेटेड दागिने—जसे की ठुशी, कोल्हापुरी साज, चिंचपेटी, बाजीबंद आणि मोत्याची नथ—पिवळ्या साडीवर अद्वितीय दिसतात. रात्रीच्या गरब्यासाठी मीनाकारी, कुंदन किंवा काजळी ऑक्सिडाईज्ड जर्मन सिल्व्हरचे दागिने घालावेत. गळ्यात नाजूक हांसली, कानात मोठे झुमके आणि दोन्ही हातांत काचेच्या हिरव्या व पिवळ्या बांगड्या गरब्याच्या तालावर सुंदर नाद करतात.
पादत्राणे आणि हेअरस्टाईल
पायामध्ये आरामदायक जयपुरी भरतकामाची मोजडी किंवा कोल्हापुरी चप्पल वापरावी. हाय हिल्स अजिबात घालू नयेत. केसांचा सुंदर अंबाडा बांधून त्यावर ताज्या पिवळ्या झेंडूचा किंवा मोगऱ्याचा सुवासिक गजरा माळावा. हलका वॉटरप्रूफ मेकअप संपूर्ण लूकला मोहक बनवतो.
पिवळ्या साड्या आणि चनिया चोली पुढील अनेक वर्षे नव्यासारख्या ठेवण्यासाठी खालील बाबींची काळजी घ्यावी:
- सावलीत वाळवणे: गरब्यावरून आल्यावर कपडे लगेच कपाटात कोंडून ठेवू नका. पंख्याच्या हवेत सावलीत ४-५ तास वाळवून घ्यावेत, जेणेकरून घामाचा वास निघून जाईल.
- ड्राय क्लीनिंग: अस्सल पैठणी, बनारसी सिल्क आणि चंदेरी साड्या केवळ चांगल्या ड्राय क्लीनर्सकडूनच स्वच्छ करून घ्याव्यात, घरी धुवू नयेत.
- मलमलच्या कापडात गुंडाळणे: पिवळे कपडे नेहमी पांढऱ्या सुती मलमलच्या कापडात गुंडाळून ठेवावेत. प्लास्टिक पिशव्यांमध्ये ठेवल्यास जरी काळी पडण्याची भीती असते.
- थेट अत्तर टाळा: जरीच्या भागावर किंवा रेशमावर थेट अत्तर किंवा परफ्यूम फवारू नका.
अधिक सविस्तर माहितीसाठी आमची सिल्क साडी केअर गाईड नक्की वाचा.
दागिने आणि पादत्राणांची निवड: पिवळ्या पैठणी साडीवर कोल्हापुरी चपला किंवा मोजडी अत्यंत शोभून दिसते. गरबा खेळताना पायाला त्रास होऊ नये म्हणून फ्लॅट आणि कुशन असलेल्या मोजडीची निवड करावी. केसांमध्ये मोगऱ्याचा ताजा गजरा माळल्याने साडीचा पारंपरिक मराठी लूक अधिकच देखणा आणि सुवासिक वाटतो.
पिवळ्या रेशमी साडीवरील तेलाचे डाग काढणे आणि जरीची काळजी: पिवळा रंग उन्हात किंवा जास्त उष्णतेमुळे फिका पडण्याची शक्यता असते, म्हणून पिवळ्या रेशमी साड्या सावलीतच वाळवाव्यात. पूजेदरम्यान साडीवर हळदीचा किंवा तेलाचा डाग पडल्यास त्यावर त्वरित थोडे टॅल्कम पावडर टाकावे, जेणेकरून पावडर तेलाचा अंश शोषून घेईल. त्यानंतर डागावर हलक्या हाताने सौम्य साबणाचे पाणी लावून स्वच्छ करावे, कडक ब्रशने कधीही घासू नये. पिवळी साडी इस्त्री करताना जरीच्या भागावर पाठीमागून इस्त्री करावी, जेणेकरून जरीची सोनेरी नक्षी मऊ आणि चमकदार राहील. कपाटात साडी ठेवताना त्यासोबत इतर गडद रंगांचे कपडे एकत्र बांधून ठेवू नयेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
नवरात्रीच्या पाचव्या दिवशी पिवळा रंग का परिधान केला जातो?
पाचवा दिवस माँ स्कंदमाताचा असून या दिवशी ललिता पंचमी साजरी केली जाते. पिवळा रंग ज्ञान, मातृत्व, पवित्रता, समृद्धी आणि देवगुरू बृहस्पतीचे शुभ प्रतीक मानला जातो.
ललिता पंचमी आणि स्कंदमाता पूजेसाठी कोणती साडी सर्वोत्तम ठरते?
अस्सल हळदी पिवळी पैठणी साडी, महेश्वरी सिल्क अथवा बनारसी कतान साडी सकाळच्या पूजेसाठी सर्वोत्तम मानली जाते.
पिवळ्या चनिया चोलीवर कोणत्या रंगाचा दुपट्टा सर्वात छान दिसतो?
पोपटी हिरवा, गडद लाल किंवा राणी गुलाबी रंगाचा अस्सल कच्छी बांधणी दुपट्टा पिवळ्या चनिया चोलीवर अत्यंत देखणा कॉन्ट्रास्ट देतो.
गरब्यासाठी पिवळ्या घाघऱ्याचा घेर किती असावा?
पारंपरिक नृत्यात सुंदर चक्राकार घुमाव मिळण्यासाठी २० ते २४ कळ्यांच्या घाघऱ्यात १० ते १२ मीटरचा घेर असणे आदर्श आहे.
पिवळ्या साडीवर सकाळच्या पूजेत कोणते दागिने घालावेत?
सकाळच्या पूजेसाठी अस्सल सोन्याचे किंवा मायक्रो-प्लेटेड दागिने, ठुशी, कोल्हापुरी साज आणि मोत्याची नथ पिवळ्या साडीवर अत्यंत राजेशाही दिसते.
रात्री गरब्यासाठी पिवळ्या पोशाखावर कोणते दागिने शोभून दिसतात?
रात्री गरब्यासाठी मीनाकारी, कुंदन किंवा काजळी ऑक्सिडाईज्ड जर्मन सिल्व्हरचे दागिने आणि हिरव्या-पिवळ्या काचेच्या बांगड्या सर्वोत्तम दिसतात.
तरुणींसाठी पिवळ्या पोशाखात कोणता पर्याय चांगला आहे?
पिवळा चंदेरी लेहेंगा आणि त्यावर हिरवा किंवा लाल बांधणी दुपट्टा किंवा दाक्षिणात्य पद्धतीची हाफ-साडी तरुणींसाठी सर्वोत्तम पर्याय आहे.
लहान मुलींसाठी पिवळा पट्टू पावडा निवडताना काय काळजी घ्यावी?
कापड मऊ सिल्क किंवा कॉटनचे असावे, आतून सुती अस्तर असावे आणि कपड्यावर टोकदार धातूचे काम नसावे जेणेकरून दुखापत होणार नाही.
गरबा खेळताना दुपट्टा खांद्यावरून निसटू नये म्हणून काय करावे?
गुजराती सीधा पल्लू पद्धतीने दुपट्टा उजव्या खांद्यावर पिन करावा आणि समोरून छातीवर पसरवून डाव्या बाजूला कमरेच्या नेफ्यात आतून सेफ्टी पिनने सुरक्षित करावा.
पिवळ्या जरीच्या कपड्यांची साठवणूक कशी करावी?
कपडे नेहमी पांढऱ्या सुती मलमलच्या कापडात गुंडाळून ठेवावेत, थेट अत्तर फवारणे टाळावे आणि वेळोवेळी सावलीत हवेवर वाळवावे.