बेसतू वरस किंवा नूतन वर्ष म्हणून ओळखले जाणारे गुजराती नववर्ष २०२६ मंगळवार, १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी आहे. दिवाळीच्या अमावास्येनंतरच्या दिवशी, म्हणजे कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेला, विक्रम संवत २०८३ सुरू होत आहे. संपूर्ण गुजरातमध्ये आणि जगभरातील गुजराती घरांत कुटुंबे पहाटे लवकर उठतात, नवे कपडे घालतात, मंदिरात जातात, वडीलधाऱ्यांच्या पाया पडतात आणि सर्वांना "साल मुबारक" आणि "नूतन वर्षाभिनंदन" अशा शुभेच्छा देतात.
२०२६ मध्ये एक वेगळी गोष्ट आहे: दिवाळीचे लक्ष्मीपूजन रविवार, ८ नोव्हेंबरला आहे, पण नववर्ष मंगळवार, १० नोव्हेंबरला आहे, कारण अमावास्या सोमवार, ९ नोव्हेंबरपर्यंत चालते. त्यामुळे यंदा दिवाळी आणि बेसतू वरस यांच्यामध्ये एक शांत, मधला दिवस आहे. गुजरातमधील अनेक दुकाने आणि कार्यालये दिवाळीपासून लाभ पंचमीपर्यंत बंद असतात.
थोडक्यात उत्तरे:
- तारीख: मंगळवार, १० नोव्हेंबर २०२६ (कार्तिक शुद्ध प्रतिपदा; नवी दिल्लीत ही तिथी दुपारी सुमारे २:०० वाजेपर्यंत आहे).
- नवे वर्ष: विक्रम संवत २०८३ (नोव्हेंबर २०२६ ते ऑक्टोबर २०२७).
- याच दिवशी: उत्तर भारतात गोवर्धन पूजा आणि अन्नकूट, आणि महाराष्ट्रात दिवाळी पाडवा (बलिप्रतिपदा).
- शुभेच्छा: "साल मुबारक" किंवा "नूतन वर्षाभिनंदन".
- काय नेसावे: नवा पोशाख; पारंपरिकपणे बांधणी, पटोला किंवा घरचोळा साडी, किंवा तरुण मुलींसाठी उठावदार चनिया चोली.
महाराष्ट्रातील वाचकांसाठी हा दिवस ओळखीचा आहे, कारण याच दिवशी आपण दिवाळी पाडवा साजरा करतो. सूरतमधील कठोदरा येथील Vastra Heritage ची ही मार्गदर्शिका गुजराती नववर्षाच्या प्रथा, शुभेच्छा, खाद्यपदार्थ आणि पोशाख यांची सविस्तर माहिती देते, म्हणजे गुजराती मित्र, शेजारी किंवा व्यापारी सहकाऱ्यांना शुभेच्छा देताना किंवा त्यांच्या घरी जाताना तुम्ही पूर्ण तयारीत असाल.
बेसतू वरस म्हणजे काय आणि नवे वर्ष कसे मोजले जाते
बेसतू वरस याचा शब्दशः अर्थ "बसणारे वर्ष" किंवा "सुरू होणारे वर्ष" असा आहे. गुजरात विक्रम संवत कॅलेंडरचे कार्तिकी रूप पाळतो, ज्यात वर्ष दिवाळीच्या दुसऱ्या दिवशी सुरू होते. याउलट उत्तर भारतातील अनेक राज्यांत विक्रम संवत वसंत ऋतूतील चैत्र महिन्यात सुरू होते. (महाराष्ट्रात आपले नववर्ष गुढीपाडव्याला, म्हणजे चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला, शके कालगणनेनुसार सुरू होते.)
गुजराती व्यापाऱ्यांसाठी ही वेळ आध्यात्मिकदृष्ट्या जितकी महत्त्वाची, तितकीच व्यावहारिकदृष्ट्याही सोयीची आहे. जुन्या वर्षाचे हिशोब दिवाळीला चोपडा पूजनाने (हिशोबाच्या वह्यांची पूजा) बंद होतात, आणि लाल अक्षरांत स्वस्तिक व "शुभ लाभ" लिहिलेल्या नव्या वह्या नव्या वर्षात सुरू होतात. त्यानंतर अनेक व्यवसाय लाभ पंचमीला औपचारिकपणे कामाला सुरुवात करतात.
| तारीख (२०२६) | दिवस | काय होते |
|---|---|---|
| रविवार, ८ नोव्हेंबर | दिवाळी | लक्ष्मीपूजन आणि चोपडा पूजन; जुन्या वर्षाच्या वह्या बंद होतात |
| सोमवार, ९ नोव्हेंबर | मधला दिवस | अमावास्या सुरू राहते; घरी शांत दिवस |
| मंगळवार, १० नोव्हेंबर | बेसतू वरस | नववर्ष: मंदिर दर्शन, अन्नकूट, शुभेच्छा, नवे कपडे |
| बुधवार, ११ नोव्हेंबर | भाईबीज (भाऊबीज) | बहिणी आपल्या भावांचा सन्मान करतात |
| शनिवार, १४ नोव्हेंबर | लाभ पंचमी | पूजा करून व्यवसाय पुन्हा सुरू होतात |
बेसतू वरसच्या प्रथा: गुजराती कुटुंबे कसे साजरे करतात
पहाटे लवकर सुरुवात आणि नवे कपडे
दिवसाची सुरुवात सूर्योदयापूर्वीच होते. घरे स्वच्छ केली जातात, प्रवेशद्वारावर नवी रांगोळी काढली जाते आणि सर्वजण स्नान करून नवे कपडे घालतात. नवे काहीतरी परिधान करणे ही सर्वात सामान्य प्रथा आहे, आणि म्हणूनच गुजरातमध्ये नववर्ष हा वर्षातील सर्वात मोठ्या पोशाखाच्या दिवसांपैकी एक असतो.
सबरस: पहाटे मीठ खरेदी
गुजरातमधील अनेक गावांत आणि शहरांत विक्रेते पहाटे रस्त्यावरून "सबरस!" (सर्व चांगल्या चवी) अशी हाक देत फिरतात. वर्षाची पहिली खरेदी म्हणून कुटुंबे त्यांच्याकडून थोडे मीठ घेतात, वर्ष प्रत्येक चांगल्या गोष्टीने भरलेले असावे या इच्छेने.
मंदिर दर्शन आणि अन्नकूट
कुटुंबे स्वामीनारायण मंदिरे आणि कृष्णाच्या हवेल्या यांसारख्या मंदिरांत जातात, जिथे अन्नकूट अर्पण केला जातो: देवतेसमोर डझनावारी किंवा अगदी शेकडो पदार्थांची मांडणी केलेला "अन्नाचा डोंगर", ज्याचा संबंध श्रीकृष्णाने गोवर्धन पर्वत उचलण्याशी जोडला जातो. दर्शनानंतर हा प्रसाद भक्तांमध्ये वाटला जातो.
वडीलधारी आणि नातेवाइकांच्या भेटी
घरातील लहान मंडळी वडीलधाऱ्यांच्या पाया पडतात आणि आशीर्वाद घेतात; अनेकदा त्यांना पाकिटातून पैसेही मिळतात. मित्र आणि शेजारी दिवसभर एकमेकांच्या घरी जातात, म्हणून घरांत मुखवास, मिठाई आणि मठिया, चोळाफळी, घुघरा यांसारख्या फरसाणाची ताटे तयार ठेवलेली असतात.
शुभ लाभ आणि तोरणे
दारावर झेंडू आणि आंब्याच्या पानांची ताजी तोरणे बांधली जातात, आणि नव्या वर्षात चांगुलपणा आणि लाभ मिळावा म्हणून प्रवेशद्वाराजवळ कुंकवाने "शुभ" आणि "लाभ" लिहिले जाते.
याच दिवशी इतरत्र: गोवर्धन पूजा आणि दिवाळी पाडवा
- उत्तर भारत: गोवर्धन पूजा आणि अन्नकूट. कुटुंबे शेणापासून किंवा मातीपासून छोटा गोवर्धन पर्वत बनवतात, तो सजवतात आणि नैवेद्य अर्पण करतात. इंद्राच्या पावसापासून ब्रजवासीयांचे रक्षण करण्यासाठी श्रीकृष्णाने गोवर्धन पर्वत उचलला, त्याची ही आठवण आहे.
- महाराष्ट्र: दिवाळी पाडवा (बलिप्रतिपदा). हा दिवस बळीराजाचा आणि पती-पत्नीच्या नात्याचा सन्मान करतो: पत्नी पतीला ओवाळते आणि पती तिला भेटवस्तू देतो. साडेतीन मुहूर्तांपैकी अर्धा मुहूर्त म्हणून हा दिवस नव्या खरेदीसाठी आणि नव्या कामांच्या सुरुवातीसाठी शुभ मानला जातो. गुजरातप्रमाणेच इथेही व्यापारी नव्या हिशोबाच्या वह्या सुरू करतात.
- राजस्थान आणि मारवाडी समाज: हेही रामाश्यामा किंवा गोवर्धन पूजा साजरी करतात आणि वडीलधाऱ्यांच्या भेटीला जातात.
गुजराती 'साल मुबारक' शुभेच्छा, मराठी अर्थासह
WhatsApp वर पाठवण्यासाठी किंवा शुभेच्छापत्रावर लिहिण्यासाठी या शुभेच्छा कॉपी करा:
- સાલ મુબારક! નવું વર્ષ આપના જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ લાવે.
साल मुबारक! नवे वर्ष तुमच्या आयुष्यात सुख, शांती आणि समृद्धी घेऊन येवो. - નૂતન વર્ષાભિનંદન! વિક્રમ સંવત 2083 આપના માટે મંગલમય રહે.
नूतन वर्षाभिनंदन! विक्रम संवत २०८३ तुमच्यासाठी मंगलमय ठरो. - નવા વર્ષમાં આપનો વેપાર વધે અને ઘર ખુશીઓથી ભરાય. સાલ મુબારક!
या नव्या वर्षात तुमचा व्यापार वाढो आणि घर आनंदाने भरून जावो. साल मुबारक! - દિવાળીના દીવા જેવો પ્રકાશ આખું વર્ષ આપના જીવનમાં રહે.
दिवाळीच्या दिव्यांसारखा प्रकाश वर्षभर तुमच्या आयुष्यात राहो. - વડીલોના આશીર્વાદ અને ભગવાનની કૃપા સદાય આપના પર રહે. નૂતન વર્ષાભિનંદન!
वडीलधाऱ्यांचे आशीर्वाद आणि देवाची कृपा सदैव तुमच्यावर राहो. नूतन वर्षाभिनंदन! - સબરસ જેવું મીઠું અને સંપૂર્ણ વર્ષ આપને મળે. સાલ મુબારક!
सबरससारखे गोड आणि परिपूर्ण वर्ष तुम्हाला लाभो. साल मुबारक!
गुजराती मित्रांना मराठीतून शुभेच्छा द्यायच्या असतील, तर "नूतन वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा!" किंवा "नवे वर्ष सुख-समृद्धीचे जावो!" असे लिहिले तरी त्यांना तितकाच आनंद होईल.
गुजराती नववर्षाला काय नेसावे: महिला, मुली आणि कुटुंब
बेसतू वरस हा भेटीगाठींचा आणि फोटोंचा दिवस असतो, म्हणून पोशाख पारंपरिक आणि रंगीबेरंगी असतात. लाल, मरून, हिरवा, पिवळा आणि रॉयल ब्लू हे आवडते रंग आहेत.
| कोणासाठी | पोशाख | तो या दिवसाला का शोभतो |
|---|---|---|
| विवाहित महिला | लाल-हिरव्या रंगाची बांधणी किंवा घरचोळा साडी, किंवा पटोला साडी | गुजरातच्या स्वतःच्या वारसा विणी, नव्या वर्षासाठी शुभ रंग |
| नवविवाहित महिला (पहिले बेसतू वरस) | पानेतर किंवा सोन्याच्या दागिन्यांसह भरजरी घरचोळा | अनेक कुटुंबे लग्नानंतरचे पहिले नववर्ष खास प्रसंग म्हणून साजरे करतात |
| तरुण महिला | सीधा पल्लू पद्धतीने नेसलेली रेशमी साडी, किंवा आरसा-कामाचा हलका लेहेंगा | सणासुदीचा, पण दिवसभराच्या भेटीगाठींसाठी सोयीचा |
| किशोरवयीन मुली | बांधणी चनिया चोली किंवा अनारकली | उठावदार, आरामदायक आणि फोटोसाठी सुंदर |
| लहान मुली | सुती चनिया चोली किंवा रेशमी फ्रॉक | दिवसभर मिठ्या मारल्या जाणाऱ्या आणि कडेवर घेतल्या जाणाऱ्या मुलांसाठी मऊ |
आमच्या पश्चिम भारतीय वस्त्रांच्या मार्गदर्शिकेत बांधणी, पटोला आणि घरचोळा यांतील फरक समजावला आहे, आणि आमची साड्यांच्या प्रकारांची मार्गदर्शिका प्रादेशिक नेसण्याच्या पद्धती सांगते. पारंपरिक गुजराती रूपासाठी सीधा पल्लू पद्धत निवडावी.
महाराष्ट्रात याच दिवशी पाडवा असल्याने अनेक मराठी महिला या दिवशी पैठणी किंवा नऊवारी नेसतात. गुजराती मैत्रिणीच्या घरी जाताना बांधणीची ओढणी किंवा पटोला पदराची साडी नेसली, तर दोन्ही संस्कृतींचा सुंदर मिलाफ दिसतो.
दागिने आणि अंतिम सजावट
सोन्याचे दागिने, टिकली, बांगड्या आणि मेंदी यांनी नववर्षाचे रूप पूर्ण होते. धनत्रयोदशीला काही नवे खरेदी केले असेल, तर ते पहिल्यांदा घालण्यासाठी नववर्षासारखा उत्तम दिवस नाही.
दिवसाचे सोपे नियोजन
- सूर्योदयापूर्वी: स्नान, नवे कपडे, रांगोळी आणि तोरणे.
- पहाटे: सबरस खरेदी, घरी छोटी पूजा.
- सकाळी: मंदिर दर्शन आणि अन्नकूट.
- उशिरा सकाळपासून संध्याकाळपर्यंत: वडीलधारी आणि नातेवाइकांच्या भेटी; पाहुण्यांसाठी मिठाई आणि फरसाण तयार ठेवा.
- संध्याकाळी: कुटुंबासोबत निवांत जेवण आणि दुसऱ्या दिवशीच्या भाईबीजेचे नियोजन.
ताटात काय असते: गुजराती नववर्षाचे पदार्थ
बेसतू वरसला प्रत्येक गुजराती घरात पाहुण्यांसाठी दोन ताटे तयार असतात: एक गोड, एक तिखट. नेहमीचे आवडते पदार्थ असे:
- मिठाई: मोहनथाळ, घुघरा (रवा, खोबरे आणि सुकामेवा भरलेली गोड करंजीसारखी मिठाई), सुतरफेणी, काजू कतली आणि लाडू.
- फरसाण: मठिया, चोळाफळी, चकरी, शेव आणि चेवडो, जे दिवाळीच्या आधीच्या आठवड्यात घरी बनवले जातात.
- मुखवास: पाहुणे निघताना दिली जाणारी बडीशेप, तीळ आणि विड्याच्या पानांच्या मिश्रणांची ताटली.
- दुपारचे जेवण: अनेक कुटुंबे डाळ, भात, शाक, रोटली आणि श्रीखंड किंवा बासुंदीसारख्या गोड पदार्थासह पूर्ण गुजराती थाळी बनवतात.
मंदिरांत अन्नकूटाच्या नैवेद्यात यांपैकी डझनावारी पदार्थ असू शकतात, जे देवतेसमोर थरांमध्ये मांडले जातात आणि नंतर प्रसाद म्हणून वाटले जातात. मराठी फराळाशी तुलना केली तर चकरी म्हणजे आपली चकली, आणि घुघरा म्हणजे आपल्या करंजीचा जवळचा नातेवाईक.
बेसतू वरसला काय करावे आणि काय टाळावे
| काय करावे | काय टाळावे |
|---|---|
| लवकर उठावे, स्नान करून काहीतरी नवे परिधान करावे | वर्षाची सुरुवात भांडणाने किंवा कठोर शब्दांनी करणे |
| वडीलधाऱ्यांच्या पाया पडून आशीर्वाद घ्यावेत | पहिल्याच दिवशी पैसे उसने देणे किंवा घेणे |
| वर्षाची पहिली खरेदी म्हणून सबरस (मीठ) घ्यावे | प्रवेशद्वार अंधारलेले किंवा अस्वच्छ ठेवणे |
| दर्शन आणि अन्नकूटासाठी मंदिरात जावे | काळे किंवा खूप फिकट, निस्तेज रंग घालणे |
| पाहुण्यांसाठी मिठाई आणि फरसाण तयार ठेवावे | ज्या नातेवाइकांकडे जाता येत नाही त्यांना फोन करायला विसरणे |
सर्व सणांच्या प्रथांप्रमाणेच, या प्रथाही कुटुंबानुसार आणि समाजानुसार बदलतात.
बेसतू वरससाठी भेटवस्तूंच्या कल्पना
नववर्षाच्या भेटींसोबत सहसा एखादी छोटी भेटवस्तू दिली जाते. प्रत्येक बजेटला साजेशा कल्पना:
- वडीलधाऱ्यांसाठी: मऊ शाल, सुती किंवा रेशमी साडी, किंवा सुक्या मेव्याचा डबा.
- व्यावसायिक सहकाऱ्यांसाठी: नवा चोपडा (हिशोबाची वही), चांदीचे नाणे, किंवा हाताने लिहिलेल्या 'साल मुबारक' चिठ्ठीसह मिठाईचा डबा.
- मुलांसाठी: पाकिटात पैसे (कुटुंबाचा आवडता पर्याय), पुस्तके, किंवा छोटा सणासुदीचा पोशाख.
- नवविवाहित जोडप्यांसाठी: बांधणी किंवा पटोला ओढणी, किंवा चांदीच्या पणत्यांची जोडी.
बांधणी ओढणी किंवा पटोला स्टोल यांसारख्या हातमागाच्या भेटवस्तूंमुळे गुजरातच्या विणकर आणि बांधणी कारागिरांनाही आधार मिळतो.
परदेशातील गुजराती कुटुंबांचे बेसतू वरस
अमेरिका, ब्रिटन, कॅनडा, पूर्व आफ्रिका आणि ऑस्ट्रेलियातील गुजराती समाज स्वामीनारायण आणि सामुदायिक मंदिरांत, अनेकदा जवळच्या शनिवार-रविवारी, अन्नकूट दर्शन आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांसह हा सण साजरा करतो. भारताबाहेर तारीख एका दिवसाने वेगळी असू शकते, म्हणून आपल्या शहरानुसार पंचांग पाहा. परदेशातून भारतीय पोशाख खरेदी करत असाल, तर आमची परदेशातून भारतीय कपडे खरेदी करण्याची मार्गदर्शिका माप आणि शिपिंगच्या वेळेबाबत मदत करते.
दिवाळी सीझन २०२६ कॅलेंडर
| शुक्र, ६ नोव्हेंबर | धनत्रयोदशी (धनतेरस) |
| शनि, ७ नोव्हेंबर (रात्री) | काळी चौदस / नरक चतुर्दशी |
| रवि, ८ नोव्हेंबर | दिवाळी (लक्ष्मीपूजन) |
| मंगळ, १० नोव्हेंबर | गुजराती नववर्ष (बेसतू वरस) (तुम्ही येथे आहात) |
| बुध, ११ नोव्हेंबर | भाऊबीज |
| शनि, १४ नोव्हेंबर | लाभ पंचमी |
| १३ – १६ नोव्हेंबर | छठ पूजा |
| शुक्र, २० नोव्हेंबर | प्रबोधिनी (देवउठनी) एकादशी / तुळशी विवाह |
| मंगळ, २४ नोव्हेंबर | देव दिवाळी (कार्तिक पौर्णिमा) |
तारखा भारतानुसार आहेत; काही सण इतर शहरांत किंवा परदेशात एक दिवस पुढे-मागे असू शकतात, म्हणून स्थानिक पंचांग पाहा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
२०२६ मध्ये गुजराती नववर्ष कधी आहे?
गुजराती नववर्ष (बेसतू वरस) मंगळवार, १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी, दिवाळीनंतरच्या कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेला आहे.
२०२६ मध्ये कोणते विक्रम संवत वर्ष सुरू होते?
विक्रम संवत २०८३ बेसतू वरसला, म्हणजे १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी सुरू होते आणि २०२७ मधील पुढच्या दिवाळीपर्यंत चालते.
२०२६ मध्ये दिवाळी आणि गुजराती नववर्ष यांच्यामध्ये एक दिवसाचे अंतर का आहे?
दिवाळीचे लक्ष्मीपूजन रविवार, ८ नोव्हेंबरला आहे, पण अमावास्या सोमवार, ९ नोव्हेंबरपर्यंत चालते. नवे वर्ष सुरू करणारी प्रतिपदा मंगळवार, १० नोव्हेंबरला सुरू होते.
बेसतू वरस याचा अर्थ काय?
बेसतू वरस म्हणजे वर्षाची सुरुवात. हा गुजरातमधील नव्या विक्रम संवत वर्षाचा पहिला दिवस आहे.
गुजराती नववर्षाला शुभेच्छा कशा द्याव्यात?
"साल मुबारक" आणि "नूतन वर्षाभिनंदन" या प्रचलित शुभेच्छा आहेत. त्यासोबत नव्या वर्षात सुख, समृद्धी आणि उत्तम आरोग्य लाभो, अशी इच्छाही व्यक्त करू शकता.
बेसतू वरसला सबरस म्हणजे काय?
सबरस म्हणजे नववर्षाच्या पहाटे विक्रेत्यांकडून विकले जाणारे मीठ. वर्षाची पहिली खरेदी म्हणून थोडे मीठ घेणे ही गुजराती प्रथा आहे, वर्ष प्रत्येक चांगल्या गोष्टीने भरलेले असावे या इच्छेने.
अन्नकूट म्हणजे काय?
अन्नकूट म्हणजे 'अन्नाचा डोंगर': नववर्ष आणि गोवर्धन पूजेला, विशेषतः स्वामीनारायण आणि कृष्ण मंदिरांत, देवतेला अर्पण केला जाणारा अनेक पदार्थांचा मोठा नैवेद्य.
गुजराती नववर्षाला काय नेसावे?
काहीतरी नवे परिधान करा. महिलांसाठी बांधणी, पटोला किंवा घरचोळा साडी, मुलींसाठी चनिया चोली किंवा अनारकली, आणि लाल, हिरवा, पिवळा व रॉयल ब्लू असे उठावदार रंग हे पारंपरिक पर्याय आहेत.
गोवर्धन पूजा गुजराती नववर्षाच्याच दिवशी आहे का?
हो. २०२६ मध्ये दोन्ही मंगळवार, १० नोव्हेंबरला आहेत. महाराष्ट्रात याच दिवशी दिवाळी पाडवा (बलिप्रतिपदा) साजरा होतो.
दिवाळीनंतर गुजराती व्यवसाय कधी पुन्हा सुरू होतात?
अनेक व्यवसाय समृद्धीसाठी पूजा करून लाभ पंचमीला, म्हणजे शनिवार, १४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पुन्हा सुरू होतात.
परदेशातही गुजराती नववर्षाची तारीख तीच असते का?
सहसा हो, पण स्थानिक सूर्योदय आणि तिथीच्या वेळेनुसार एका दिवसाचा फरक पडू शकतो. आपल्या शहरानुसार असलेले पंचांग पाहा.