સાડીના પ્રકાર: ભારતની 28 રાજ્યવાર પરંપરાગત સાડીઓ

ભારતમાં સોથી વધુ જાણીતી સાડી પરંપરાઓ છે, અને લગભગ દરેક કોઈ જગ્યા સાથે જોડાયેલી છે: વણકરોનું કોઈ ગામ, રંગાટ માટે પાણી આપતી કોઈ નદી, અથવા કોઈ મંદિર જેણે ડિઝાઇન નક્કી કરી. આ ગાઇડમાં ભારતની સૌથી મહત્વની સાડીઓને પ્રદેશ પ્રમાણે સમજાવી છે — દરેક સાડી કયા કાપડમાં વણાય છે, તેને કેવી રીતે ઓળખવી અને ક્યારે પહેરવી.

કોષ્ટકોમાં તમારી સાડી શોધો, પછી ખરીદી અને અસલી-નકલીની ઓળખ માટે અમારી વિગતવાર ગાઇડની લિંક જુઓ.

ઉત્તર ભારતની સાડીઓ

ઉત્તર ભારત ભારે બ્રોકેડ, ઝીણી મલમલ અને હાથની ભરતકામ માટે જાણીતું છે. ઇતિહાસ અને ક્વોલિટી તપાસ માટે અમારી ઉત્તર ભારતીય કાપડની ગાઇડ (અંગ્રેજીમાં) વાંચો.

સાડી	ક્યાંની	કાપડ	ઓળખ	કયા પ્રસંગે
બનારસી	વારાણસી, ઉત્તર પ્રદેશ	સિલ્ક (કટાન, ઓર્ગેન્ઝા), જ્યોર્જેટ	ગાઢ જરી બ્રોકેડ, મુઘલ ફૂલ અને કેરી (પેસ્લી) મોટિફ, ભારે પાલવ	લગ્ન, દુલ્હનનું પાનેતર
ચિકનકારી	લખનઉ, ઉત્તર પ્રદેશ	કોટન, જ્યોર્જેટ, શિફોન	હળવા કાપડ પર સફેદ હાથની ભરતકામ, શેડો વર્ક (બખિયા)	ઉનાળાના પ્રસંગો, દિવસના કાર્યક્રમ
કોટા ડોરિયા	કોટા, રાજસ્થાન	કોટન-સિલ્ક	નાના ચોરસ ચેક (ખત), ખૂબ હળવી અને પારદર્શક	ગરમ હવામાન, ઓફિસ
લહેરિયા	જયપુર અને જોધપુર, રાજસ્થાન	શિફોન, જ્યોર્જેટ, કોટન	રેઝિસ્ટ ડાઇથી બનેલી ત્રાંસી લહેરદાર પટ્ટીઓ	તીજ, ચોમાસાના તહેવાર

દક્ષિણ ભારતની સાડીઓ

દક્ષિણ ભારત કોન્ટ્રાસ્ટ બોર્ડર અને મંદિર મોટિફવાળી ભારે મલબરી સિલ્કનું ઘર છે. અમારી દક્ષિણ ભારતીય કાપડની ગાઇડ અને મૈસુર સિલ્ક વિરુદ્ધ કાંજીવરમ સરખામણી જુઓ.

સાડી	ક્યાંની	કાપડ	ઓળખ	કયા પ્રસંગે
કાંજીવરમ (કાંચીપુરમ)	કાંચીપુરમ, તમિલનાડુ	મલબરી સિલ્ક, જરી	ભારે વજન, કોરવઈથી જોડાયેલી કોન્ટ્રાસ્ટ બોર્ડર, મંદિર અને ચેક મોટિફ	લગ્ન, દક્ષિણ ભારતીય દુલ્હન
મૈસુર સિલ્ક	મૈસુરુ, કર્ણાટક	પ્યોર ક્રેપ સિલ્ક	હળવી, મુલાયમ, હળવી ચમક, ઓછી જરીવાળી બોર્ડર	તહેવાર અને ઔપચારિક પ્રસંગ
કસાવુ	કેરળ	કોટન	ઓફ-વ્હાઇટ સાડી પર સોનેરી બોર્ડર	ઓણમ, વિશુ, મંદિર દર્શન
પોચમપલ્લી ઇકત	ભૂદાન પોચમપલ્લી, તેલંગાણા	સિલ્ક, કોટન	થોડી ઝાંખી કિનારીવાળા ભૌમિતિક ઇકત પેટર્ન	તહેવાર, ભેટ
ગદ્વાલ	ગદ્વાલ, તેલંગાણા	કોટન બોડી, સિલ્ક બોર્ડર	કોટન બોડી પર જોડેલો સિલ્ક પાલવ અને બોર્ડર	તહેવાર, પૂજા
ઉપ્પાડા	ઉપ્પાડા, આંધ્ર પ્રદેશ	સિલ્ક	ખૂબ હળવી, જામદાની જેવી વણેલી ડિઝાઇન	રિસેપ્શન, તહેવાર
ચેટ્ટીનાડ	કરાઈકુડી, તમિલનાડુ	કોટન	માટી જેવા રંગોમાં બોલ્ડ ચેક અને પટ્ટીઓ	રોજિંદા અને ઓફિસ
ઇલકલ	ઇલકલ, કર્ણાટક	કોટન-સિલ્ક	મંદિર-શિખર (કોંડી) જોડાણવાળો લાલ પાલવ	પરંપરાગત અને તહેવાર

મંદિર નગરીથી GI ટેગ સુધી કાંજીવરમની કહાણી માટે અમારો કાંચીપુરમ સિલ્કનો ઇતિહાસ વાંચો.

પૂર્વ ભારતની સાડીઓ

બંગાળ, ઓડિશા, આસામ અને ઝારખંડ ભારતની કેટલીક શ્રેષ્ઠ કોટન, જંગલી સિલ્ક અને ઇકત વણે છે. અમારી પૂર્વ ભારતીય કાપડની ગાઇડમાં દરેકની વિગત છે.

સાડી	ક્યાંની	કાપડ	ઓળખ	કયા પ્રસંગે
બાલુચરી	બિષ્ણુપુર, પશ્ચિમ બંગાળ	સિલ્ક	પાલવમાં મહાકાવ્યોના દ્રશ્યો વણેલા	લગ્ન, દુર્ગા પૂજા
જામદાની	પશ્ચિમ બંગાળ (અને ઢાકા)	ઝીણી કોટન મલમલ	પારદર્શક કાપડ પર તરતા લાગતા મોટિફ	તહેવાર, ઔપચારિક
તાંત	પશ્ચિમ બંગાળ	કોટન	કડક, હળવી, પહોળી બોર્ડર	રોજિંદા, પૂજો
સંબલપુરી ઇકત	પશ્ચિમ ઓડિશા	કોટન, સિલ્ક	શંખ, ચક્ર અને ફૂલ મોટિફવાળું ટાઇ-ડાઇ ઇકત	તહેવાર, ભેટ
બોમકાઈ	ગંજામ, ઓડિશા	કોટન, સિલ્ક	એક્સ્ટ્રા-વેફ્ટ મોટિફ અને કોન્ટ્રાસ્ટ પાલવ	તહેવાર
ટસર	ઝારખંડ, બિહાર, છત્તીસગઢ	જંગલી (તસર) સિલ્ક	કુદરતી સોનેરી-બેજ રંગ, ખરબચડી બનાવટ, મેટ ચમક	ઓફિસ, તહેવાર
મુગા	આસામ	મુગા સિલ્ક	કુદરતી સોનેરી ચમક જે ધોવાથી વધે છે	બિહુ, લગ્ન
એરી	આસામ, મેઘાલય	એરી (અહિંસા) સિલ્ક	ગરમ, મેટ, ઊન જેવો ડ્રેપ	શિયાળો, એથિકલ વોર્ડરોબ

પશ્ચિમ ભારતની સાડીઓ (ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન)

પશ્ચિમ ભારત બાંધણી, ડબલ ઇકત અને મોરવાળા પાલવની સિલ્ક માટે પ્રખ્યાત છે. ઓળખની ટિપ્સ માટે પશ્ચિમ ભારતીય કાપડની ગાઇડ વાંચો.

સાડી	ક્યાંની	કાપડ	ઓળખ	કયા પ્રસંગે
પટોળા	પાટણ, ગુજરાત	સિલ્ક	ડબલ ઇકત: બંને બાજુ ડિઝાઇન એકસરખી	લગ્ન, વારસો
બાંધણી (બંધેજ)	કચ્છ અને જામનગર (ગુજરાત), રાજસ્થાન	જ્યોર્જેટ, સિલ્ક, કોટન	નાની-નાની ટાઇ-ડાઇ ટપકીઓ, ઘણીવાર ગાઢ પેટર્નમાં	લગ્ન, નવરાત્રી
ઘરચોળું	ગુજરાત	સિલ્ક	જરીના ચેકની જાળી, અંદર બાંધણી	ગુજરાતી દુલ્હન
પૈઠણી	પૈઠણ અને યેવલા, મહારાષ્ટ્ર	સિલ્ક, જરી	મોર અને કમળવાળો પાલવ, રંગ બદલતી બોડી	મહારાષ્ટ્રીયન દુલ્હન
અજરખ	કચ્છ, ગુજરાત	કોટન, મોડાલ, સિલ્ક	ગળી અને મજીઠ રંગમાં ભૌમિતિક બ્લોક પ્રિન્ટ	રોજિંદા, કારીગરી પસંદ

સુરતમાં રહો છો? ગુજરાતનું આ ટેક્સટાઇલ હબ અલગ-અલગ વણાટને જાતે જોઈને સરખાવવા માટે સારી જગ્યા છે — અમારું સુરત સ્ટોર પેજ જુઓ.

મધ્ય ભારતની સાડીઓ

મધ્ય પ્રદેશ અને છત્તીસગઢ સદીઓ જૂના રાજવી આશ્રયવાળી હળવી, હવાદાર સાડીઓ વણે છે. મધ્ય ભારતીય કાપડની ગાઇડ જુઓ.

સાડી	ક્યાંની	કાપડ	ઓળખ	કયા પ્રસંગે
ચંદેરી	ચંદેરી, મધ્ય પ્રદેશ	સિલ્ક-કોટન, પ્યોર સિલ્ક	પારદર્શક, ચમકદાર, નાની બુટ્ટીઓ	ઉનાળાના લગ્ન, દિવસના કાર્યક્રમ
મહેશ્વરી	મહેશ્વર, મધ્ય પ્રદેશ	સિલ્ક-કોટન	બંને બાજુ પહેરી શકાય તેવી બોર્ડર, પટ્ટી અને ચેક	ઓફિસ, તહેવાર
કોસા સિલ્ક	છત્તીસગઢ	ટસર જેવી જંગલી સિલ્ક	ઝાંખું સોનેરી, ખરબચડું, મજબૂત	તહેવાર, ઔપચારિક

યોગ્ય સાડી કેવી રીતે પસંદ કરવી

લગ્ન માટે: બનારસી, કાંજીવરમ, પૈઠણી, પટોળા અથવા બાલુચરી. અમારું ઇન્ડિયન વેડિંગ એડિટ જુઓ.
ગરમી માટે: ચંદેરી, કોટા ડોરિયા, ચિકનકારી, જામદાની અથવા તાંત.
ઓફિસ માટે: મહેશ્વરી, ટસર, ચેટ્ટીનાડ કોટન, મૈસુર સિલ્ક.
પહેલી સિલ્ક સાડી માટે: ભારે કાંજીવરમ પહેલાં હળવી મૈસુર સિલ્ક અથવા સોફ્ટ બનારસીથી શરૂઆત કરો.
"પ્યોર સિલ્ક"ના પૈસા આપતા પહેલાં: અમારી અસલી સિલ્ક ઓળખવાની ગાઇડના ટેસ્ટ કરો અને સાડી પ્રાઇસ ગાઇડ સાથે કિંમત સરખાવો.

સાડી પસંદ કર્યા પછી સાડી પહેરવાની રીતોથી સાચો ડ્રેપ શીખો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

ભારતમાં કેટલા પ્રકારની સાડીઓ છે?

ભારતમાં સોથી વધુ જાણીતી પ્રાદેશિક સાડી પરંપરાઓ છે. સૌથી પ્રખ્યાત છે બનારસી, કાંજીવરમ, પૈઠણી, પટોળા, બાંધણી, ચંદેરી, બાલુચરી, જામદાની, સંબલપુરી, પોચમપલ્લી, મૈસુર સિલ્ક અને કસાવુ.

ભારતની સૌથી પ્રખ્યાત સાડી કઈ છે?

વારાણસીની બનારસી અને કાંચીપુરમની કાંજીવરમ સૌથી પ્રખ્યાત છે, ખાસ કરીને લગ્ન માટે. બંનેને GI (ભૌગોલિક સંકેત) સુરક્ષા મળેલી છે.

લગ્ન માટે કઈ સાડી શ્રેષ્ઠ છે?

અસલી અથવા ટેસ્ટેડ જરીવાળી ભારે સિલ્ક શ્રેષ્ઠ રહે છે: બનારસી કટાન, કાંજીવરમ, પૈઠણી, પટોળા અને ઘરચોળું દુલ્હન માટે પરંપરાગત પસંદગી છે.

ઉનાળા માટે કઈ સાડી સારી છે?

ચંદેરી, કોટા ડોરિયા, કોટન પર ચિકનકારી, જામદાની, તાંત અને કસાવુ જેવી હળવી, હવાદાર સાડીઓ ગરમીમાં સૌથી આરામદાયક છે.

બનારસી અને કાંજીવરમમાં શું ફરક છે?

બનારસી સાડીઓ બારીક જરી બ્રોકેડ અને મુઘલ પ્રેરિત ડિઝાઇન માટે જાણીતી છે અને સામાન્ય રીતે હળવી હોય છે. કાંજીવરમ ભારે હોય છે, જાડી મલબરી સિલ્કમાંથી વણાય છે અને તેની કોન્ટ્રાસ્ટ બોર્ડર કોરવઈ પદ્ધતિથી જોડાયેલી હોય છે.