સાડી કેવી રીતે ધોવી તે લગભગ સંપૂર્ણપણે તેના ફેબ્રિક પર આધાર રાખે છે: શુદ્ધ સિલ્ક, જરી અને ભારે ભરતકામવાળી સાડીઓ ડ્રાય ક્લીન કરાવવી સૌથી સલામત છે, જ્યારે કોટન, લિનન અને મોટા ભાગની સિન્થેટિક જ્યોર્જેટ કે શિફોન સાડીઓ ઘરે ઠંડા પાણી અને માઇલ્ડ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટથી હાથથી ધોઈ શકાય છે. સાડીને થતું મોટા ભાગનું નુકસાન, પછી તે ઝાંખા રંગ હોય, કાળી પડેલી જરી હોય કે ફાટેલી કિનારી, ગરમ પાણી, કડક પાઉડર ડિટર્જન્ટ, નિચોવવાથી અને કડક તડકામાં સૂકવવાથી થાય છે, અને આ ચારેયથી બચવું સહેલું છે.
ઝટપટ જવાબ:
- સિલ્ક સાડી (કાંજીવરમ, બનારસી, પૈઠણી): ડ્રાય ક્લીન કરાવો, ખાસ કરીને જો તેમાં જરી હોય. સાદી, હળવી સિલ્ક સાડી રંગની તપાસ પછી ઠંડા પાણી અને pH-ન્યૂટ્રલ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટથી હાથથી ધોઈ શકાય, પણ જરાય શંકા હોય તો ડ્રાય ક્લીન જ કરાવો.
- કોટન સાડી: ઠંડા પાણીમાં હાથથી ધોવો, શરૂઆતની થોડી વાર એકલી, કારણ કે રંગ નીકળી શકે. કડક ડ્રેપ જોઈતો હોય તો આર (સ્ટાર્ચ) કરો અને છાંયડામાં સૂકવો.
- જ્યોર્જેટ અને શિફોન: મોટા ભાગની પોલિએસ્ટરની હોય છે અને ઠંડા પાણીમાં હાથથી ધોઈ શકાય; શુદ્ધ સિલ્ક જ્યોર્જેટ અને શિફોનને સિલ્કની જેમ જ સાચવો.
- મશીન વૉશ: ફક્ત પ્રિન્ટેડ મિલ કોટન અને સાદી સિન્થેટિક સાડીઓ માટે, ડેલિકેટ સાઇકલ પર, ઠંડા પાણીમાં, મેશ લોન્ડ્રી બેગની અંદર. સિલ્ક, જરી, ભરતકામ કે હેન્ડલૂમ માટે ક્યારેય નહીં.
- ક્યારેય નહીં: સિલ્ક કે જરી પર બ્લીચ, ગરમ પાણી, નિચોવવું, કે રંગીન સાડીને સીધા તડકામાં સૂકવવી.
- હંમેશાં: પહેલી ધોલાઈ પહેલાં કોઈ છુપા ખૂણે રંગ નીકળે છે કે નહીં તે તપાસો, અને ફેબ્રિકના સેટિંગ પર ઊંધી બાજુથી ઇસ્ત્રી કરો.
સુરતના કઠોદરામાં આવેલી Vastra Heritageની અમારી ટીમે આ ગાઇડ દરેક ફેબ્રિક પ્રમાણે તૈયાર કરી છે: ઝટપટ ધોલાઈ ચાર્ટ, પહેલી ધોલાઈ પહેલાં શું કરવું, સિલ્ક, કોટન, જ્યોર્જેટ, લિનન અને ભરતકામવાળી સાડીઓ, મશીન ક્યારે ચાલે, ડાઘ કાઢવાની ગાઇડ, સૂકવવું, ઇસ્ત્રી અને સાચવણી. વારસાગત, કીમતી સિલ્ક સાડીઓ સાચવવાની વિગતવાર માહિતી માટે અમારી સિલ્ક સાડી કેર ગાઇડ વાંચો.
સાડી ધોવાનો ચાર્ટ: દરેક ફેબ્રિક કેવી રીતે ધોવું, એક નજરે
તમારી સાડી કયા કાપડની છે તે ખબર નથી? લેબલ કે બિલ જુઓ, અથવા અમારી સાડીના પ્રકારોની ગાઇડ વાંચો. પછી આ ચાર્ટથી શરૂઆત કરો. વેચનારનું કેર લેબલ હંમેશાં સૌથી પહેલાં માનો.
| ફેબ્રિક | કેવી રીતે ધોવું | પાણી | કેવી રીતે સૂકવવું | ઇસ્ત્રી સેટિંગ |
|---|---|---|---|---|
| જરીવાળી શુદ્ધ સિલ્ક (કાંજીવરમ, બનારસી, પૈઠણી) | ડ્રાય ક્લીન | લાગુ પડતું નથી | પહેર્યા પછી છાંયડામાં હવા આપો | લો (સિલ્ક), ઊંધી બાજુ, ઉપર કપડું રાખીને |
| હળવી સાદી સિલ્ક (મલબરી, મૈસૂર, ટસર) | પહેલાં ડ્રાય ક્લીન; પછી કાળજીથી હાથથી ધોલાઈ | ઠંડું | પાથરીને કે દોરી પર, છાંયડામાં | લો (સિલ્ક) |
| કોટન (હેન્ડલૂમ, પ્રિન્ટેડ, કોટા, ચંદેરી કોટન) | હાથથી ધોલાઈ; મજબૂત મિલ કોટન મશીનમાં | ઠંડુંથી હૂંફાળું | છાંયડામાં, ઊંધી કરીને | હાઈ (કોટન), સહેજ ભીની હોય ત્યારે |
| સિન્થેટિક જ્યોર્જેટ, શિફોન, ક્રેપ | હળવા હાથે ધોલાઈ | ઠંડું | છાંયડામાં ટપકવા દો | લો (સિન્થેટિક) |
| શુદ્ધ સિલ્ક જ્યોર્જેટ, શિફોન, ક્રેપ | ડ્રાય ક્લીન | લાગુ પડતું નથી | છાંયડામાં હવા આપો | લો (સિલ્ક) |
| લિનન અને લિનન બ્લેન્ડ | હાથથી કે હળવી મશીન ધોલાઈ | ઠંડુંથી હૂંફાળું | છાંયડામાં, ભીની હોય ત્યારે જ હાથથી સીધી કરો | હાઈ (લિનન), ભીની હોય ત્યારે |
| ભરતકામ, સિક્વન્સ, સ્ટોન વર્ક | ડ્રાય ક્લીન; ઘરે ફક્ત ડાઘવાળી જગ્યા સાફ કરો | લાગુ પડતું નથી | છાંયડામાં હવા આપો | લો, ઊંધી બાજુ ટુવાલ પર, અથવા સ્ટીમ |
| ઓર્ગેન્ઝા અને ટિશ્યુ | ડ્રાય ક્લીન | લાગુ પડતું નથી | છાંયડામાં હવા આપો | લો, ઉપર કપડું રાખીને |
મોટા ભાગની ઇસ્ત્રી પર "લો" એટલે એક ટપકાવાળું સિલ્ક કે સિન્થેટિક સેટિંગ, "મીડિયમ" એટલે બે ટપકાં (ઊન, કેટલાક બ્લેન્ડ) અને "હાઈ" એટલે ત્રણ ટપકાંવાળું કોટન અને લિનન સેટિંગ. જો તમારી ઇસ્ત્રી પર ફક્ત કાપડનાં નામ લખેલાં હોય, તો તે જ વાપરો.
નવી સાડી પહેરતાં પહેલાં ધોવી જોઈએ?
મોટા ભાગની સાડીઓ માટે ના: પહેલાં પહેરો, અને જરૂર પડે ત્યારે ધોવો કે ડ્રાય ક્લીન કરાવો. અપવાદ છે કોટન અને હાથથી છાપેલી (હેન્ડ-પ્રિન્ટેડ) સાડીઓ, જે પહેલી ધોલાઈમાં થોડી ચડી (સંકોચાઈ) શકે છે અને કાચો રંગ છોડી શકે છે, અને એવી દરેક સાડી જે આછા રંગના બ્લાઉઝ કે ચણિયાના સંપર્કમાં આવશે. પહેલી ધોલાઈ પહેલાં આ ત્રણ તપાસ કરો.
1. રંગ નીકળે છે કે નહીં તે તપાસો
- કોઈ છુપા ખૂણા (પાટલીનો અંદરનો છેડો કે બ્લાઉઝ પીસ)ને ઠંડા પાણીથી સહેજ ભીનો કરો.
- તેના પર સફેદ સુતરાઉ કપડું કે ટિશ્યુ એક મિનિટ દબાવી રાખો.
- જો રંગ લાગે, તો સાડી રંગ છોડશે. આવી સિલ્ક સાડી ડ્રાય ક્લીન કરાવો. કોટનને ત્યાં સુધી ઠંડા પાણીમાં એકલી ધોવો, જ્યાં સુધી ખંગાળવાનું પાણી ચોખ્ખું ન નીકળે.
ઘણા પરિવારો કોટન સાડીના પહેલા ખંગાળામાં મુઠ્ઠી મીઠું કે એક ચમચી સફેદ વિનેગર નાખે છે. તેનાથી કાચો રંગ થોડો ઓછો નીકળી શકે, પણ કાચો રંગ કાયમ માટે પાકો નથી થતો, એટલે તે સાડી અલગથી જ ધોતા રહો.
2. ફોલ અને પીકો તપાસો
ફોલ એ કાપડની પટ્ટી છે જે અંદરની નીચેની કિનારી પર સીવાય છે, અને પીકો એ કાચા છેડા પર કરેલું ફિનિશિંગ છે (અમારી એથનિક વેર શબ્દકોશમાં બંને વિશે સમજાવ્યું છે). સસ્તો ફોલ ચડી શકે કે રંગ છોડી શકે અને કિનારીમાં કરચલી પાડી દે. દરજીને કહો કે ફોલનું કાપડ સીવતાં પહેલાં ધોઈ લે, મળતા રંગનો પાકો ફોલ પસંદ કરો, અને સિલ્ક સાડી હોય તો ફોલ હળવા હાથના ટાંકાથી લગાવડાવો, જેથી જરૂર પડે તો ડ્રાય ક્લીન પહેલાં કાઢી શકાય.
3. લેબલ અને બિલ વાંચો
બિલ પર ફેબ્રિકનું નામ અને "ફક્ત ડ્રાય ક્લીન" જેવી કોઈ સૂચના લખી લો અને તેને સાડી સાથે રાખો. જો ખાતરી ન હોય કે "સિલ્ક" સાડી શુદ્ધ સિલ્ક છે કે બ્લેન્ડ, તો અમારી શુદ્ધ સિલ્ક ઓળખવાની ગાઇડ મદદ કરશે, કારણ કે બંનેની ધોલાઈની રીત સાવ જુદી છે.
સાડી ધોવા માટે કયો ડિટર્જન્ટ કે લિક્વિડ સલામત છે?
સારી સાડીઓ માટે સૌથી મોટો સુધારો એ છે કે વૉશિંગ પાઉડર છોડીને માઇલ્ડ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટ અપનાવો.
- સિલ્ક માટે: સિલ્ક કે ઊન માટે બનેલો pH-ન્યૂટ્રલ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટ, અથવા થોડો માઇલ્ડ બેબી શેમ્પૂ. સામાન્ય વૉશિંગ પાઉડર, એન્ઝાઇમ ("બાયો") ડિટર્જન્ટ અને બ્લીચવાળી કોઈ પણ વસ્તુથી બચો, કારણ કે તે સિલ્કના રેસાને નબળા કરે છે અને રંગ ઝાંખો પાડે છે.
- અરીઠા: ઘણાં ભારતીય ઘરોમાં સિલ્ક ધોવાની પરંપરાગત, હળવી રીત. છાલને પલાળો, ગાળેલું પાણી ઠંડા પાણીમાં ભેળવીને વાપરો, અને પહેલાં પેચ-ટેસ્ટ કરો કારણ કે કેટલાક રંગો પર તેની અસર થઈ શકે.
- કોટન અને લિનન માટે: સામાન્ય લિક્વિડ ડિટર્જન્ટ ચાલે. પાઉડર ફક્ત મજબૂત, પાકા રંગની કોટન પર વાપરો, અને સાડી નાખતાં પહેલાં તેને પાણીમાં પૂરેપૂરો ઓગાળી લો.
- સિન્થેટિક માટે: કોઈ પણ માઇલ્ડ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટ. જો ફેબ્રિક સોફ્ટનરથી જ્યોર્જેટ કે શિફોન શરીરે ચોંટવા લાગે, તો તે ન વાપરો.
સિલ્ક કે જરી પર ક્યારેય બ્લીચ ન વાપરો, "કલર-સેફ" બ્લીચ પણ નહીં, અને ડિટર્જન્ટ ક્યારેય સીધો સાડી પર ન રેડો. પહેલાં તેને પાણીમાં ઓગાળો.
સિલ્ક સાડી ઘરે કેવી રીતે ધોવી (કાંજીવરમ, બનારસી, ટસર)
ભારે સિલ્ક સાડીઓ માટે ડ્રાય ક્લીનિંગ જ સલામત રસ્તો છે, ખાસ કરીને કાંજીવરમ, બનારસી કે અસલી અથવા ટેસ્ટેડ જરીવાળી પૈઠણી માટે. ઘણા લોકો આ સાડીઓ કાયમ ડ્રાય ક્લીન જ કરાવે છે. હળવી, સાદી સિલ્ક જેમ કે મૈસૂર સિલ્ક, સોફ્ટ સિલ્ક, ટસર અને ભારે જરી વગરની મલબરી સિલ્ક, રંગ પાકો હોવાની ખાતરી પછી હાથથી ધોઈ શકાય.
હળવી સિલ્ક સાડી હાથથી ધોવાની રીત, સ્ટેપ બાય સ્ટેપ
- પહેલાં પેચ-ટેસ્ટ કરો, ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણે. જરા પણ રંગ નીકળે તો અટકી જાઓ અને ડ્રાય ક્લીન કરાવો.
- ચોખ્ખી ડોલ કે ટબમાં ઠંડું પાણી ભરો અને તેમાં એક ઢાંકણું pH-ન્યૂટ્રલ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટ કે માઇલ્ડ શેમ્પૂ ઓગાળો.
- બોળો, પલાળી ન રાખો. સાડીને 2 થી 3 મિનિટ હળવા હાથે પાણીમાં હલાવો. સિલ્કને લાંબો સમય પલળવા ન દો.
- જરીવાળી કિનારી શક્ય હોય તો પાણીની બહાર રાખો, અથવા પહેલાં વચ્ચેનો ભાગ ધોવો અને કિનારી તથા પાલવ છેલ્લે ઝડપથી.
- ઠંડા પાણીમાં બે-ત્રણ વાર ખંગાળો, જ્યાં સુધી સાબુ પૂરેપૂરો ન નીકળી જાય.
- ક્યારેય નિચોવો કે વળ ન આપો. હથેળીથી દબાવીને પાણી કાઢો, પછી સાડીને જાડા ટુવાલમાં વીંટાળી દો.
- છાંયડામાં સૂકવો, બે દોરી પર ફેલાવીને કે સપાટ રાખીને, ક્યારેય ઢગલો કરીને નહીં.
સિલ્કના પ્રકાર પ્રમાણે ધ્યાન રાખો
- કાંજીવરમ અને બનારસી: ડ્રાય ક્લીન કરાવો. ભારે સિલ્ક અને ગાઢ જરી પાણીમાં અસમાન રીતે ચડી શકે અને જરી કાળી પડી શકે.
- ટસર: શરૂઆતની થોડી વાર ડ્રાય ક્લીન કરાવો; ત્યાર પછી સાદી ટસર માટે ઠંડા પાણીમાં ઝડપી હાથ ધોલાઈ સામાન્ય રીતે ચાલે.
- મૈસૂર અને સોફ્ટ સિલ્ક: હળવી અને સરળ, છતાં ઠંડું પાણી અને નિચોવ્યા વગર.
- કુદરતી રંગોવાળી સિલ્ક: આ ઘણી વાર રંગ છોડે છે. ડ્રાય ક્લીન કરાવો.
સિલ્કની સંભાળમાં ધોલાઈ ફક્ત અડધો ભાગ છે. તેને હવા કેવી રીતે આપવી, ગડી કેવી રીતે વાળવી અને કેવી રીતે સાચવવી, તે પણ એટલું જ મહત્ત્વનું છે, અને અમારી સિલ્ક સાડીની સંભાળ અને સાચવણીની સંપૂર્ણ ગાઇડ તે વિગતવાર સમજાવે છે.
કોટન સાડી કેવી રીતે ધોવી અને તેને આર કેવી રીતે કરવી
કોટન સાડી ઘરે ધોવામાં સૌથી સરળ છે, અને દરેક ધોલાઈ સાથે વધુ નરમ બને છે. હેન્ડલૂમ કોટન, જેમ કે બંગાળની તાંત, કોટા, મંગલગિરિ, ઇલકલ અને ગદવાલ કોટન, ને પ્રિન્ટેડ મિલ કોટન કરતાં વધુ નરમાશ જોઈએ. અમારી હેન્ડલૂમ કોટન ગાઇડ (અંગ્રેજીમાં) સમજાવે છે કે હાથવણાટની કોટન કેમ અલગ રીતે વર્તે છે.
કોટન સાડી કેવી રીતે ધોવી
- પહેલી બે-ત્રણ વાર એકલી, ઠંડા પાણીમાં ધોવો, જ્યાં સુધી ખંગાળવાનું પાણી ચોખ્ખું ન રહે.
- ઓગાળેલા લિક્વિડ ડિટર્જન્ટવાળા પાણીમાં વધુમાં વધુ 10 થી 15 મિનિટ પલાળો. લાંબો સમય પલાળવાથી ઘેરા રંગ નીકળે છે.
- હાથથી હળવેથી ધોવો, નીચેની કિનારી અને કમરના ભાગ પર ખાસ ધ્યાન આપો, જ્યાં પરસેવો ભેગો થાય છે.
- સારી રીતે ખંગાળો, હળવેથી દબાવીને પાણી કાઢો, અને ઝાટકીને કરચલીઓ ખોલી નાખો.
- છાંયડામાં ઊંધી કરીને સૂકવો, જેથી રંગ ઝાંખા ન પડે.
કોટન સાડીને આર (સ્ટાર્ચ) કેવી રીતે કરવી
આરથી હેન્ડલૂમ કોટનને કડક, સુઘડ ડ્રેપ મળે છે. તમે પરંપરાગત ચોખાની કાંજી (ભાત રાંધ્યા પછી વધેલું ઘટ્ટ પાણી, ગાળીને પાતળું કરેલું) અથવા બજારમાં મળતો તૈયાર સ્ટાર્ચ પાઉડર કે લિક્વિડ વાપરી શકો.
- પહેલાં સાડી ધોઈને ખંગાળી લો. આર હંમેશાં ચોખ્ખી સાડી પર થાય.
- પેક પર લખ્યા પ્રમાણે સ્ટાર્ચને ઠંડા પાણીમાં ભેળવો, અથવા કાંજીને પાતળી અને સુંવાળી થાય ત્યાં સુધી ઓગાળો. જેટલી વધુ આર, તેટલી કડક સાડી.
- આખી સાડીને એકસરખી બોળો, હળવેથી દબાવીને નિતારો અને ઝાટકી નાખો.
- છાંયડામાં લગભગ સુકાય ત્યાં સુધી સૂકવો, પછી સહેજ ભીની હોય ત્યારે જ કોટન (હાઈ) સેટિંગ પર ઇસ્ત્રી કરો.
આર ફક્ત કોટન માટે છે, સિલ્ક માટે ક્યારેય નહીં. આરવાળી સાડી મહિનાઓ સુધી ન રાખો: આર સિલ્વરફિશ અને બીજાં જીવડાંને આકર્ષે છે. લાંબો સમય સાચવતાં પહેલાં આર ધોઈને કાઢી નાખો. ચંદેરી અને કોટા જેવા હળવા વણાટને બહુ પાતળી આર જોઈએ, અથવા બિલકુલ નહીં.
જ્યોર્જેટ, શિફોન અને ક્રેપ સાડી કેવી રીતે ધોવી
પહેલાં જાણો કે તમારી સાડી સિન્થેટિક (પોલિએસ્ટર કે વિસ્કોસ) છે કે શુદ્ધ સિલ્ક. રોજબરોજ પહેરાતી મોટા ભાગની જ્યોર્જેટ અને શિફોન સાડીઓ પોલિએસ્ટરની હોય છે, અને સુરતમાં બનતી ઘણી સાડીઓ આ જ પ્રકારની હોય છે; તે પાણીમાં ધોઈ શકાય. શુદ્ધ જ્યોર્જેટ, શુદ્ધ શિફોન અને સિલ્ક ક્રેપ ડ્રાય ક્લીન કરાવવી જોઈએ.
સિન્થેટિક જ્યોર્જેટ અને શિફોન
- ઠંડા પાણી અને માઇલ્ડ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટમાં હાથથી ધોવો, થોડી મિનિટ હળવેથી હલાવો.
- ઘસો નહીં. શિફોનમાં સહેલાઈથી તાર ખેંચાઈ (સ્નેગ) જાય છે અને જ્યોર્જેટ તેની હળવી દાણાદાર બનાવટ ગુમાવી શકે.
- નિચોવો નહીં. દબાવીને પાણી કાઢો, પછી છાંયડામાં ટપકવા દો.
- જો લેસ, પ્રિન્ટેડ કિનારી કે કોન્ટ્રાસ્ટ પાલવ હોય, તો પહેલાં તેનો રંગ તપાસો.
ક્રેપ સાડીઓ
ક્રેપમાં વળ આપેલો (ટ્વિસ્ટેડ) દોરો હોય છે જે તેને દાણાદાર સ્પર્શ આપે છે, અને આ જ વળ પાણીમાં કસાઈ શકે અને સાડીને ચડાવી શકે. શુદ્ધ સિલ્ક ક્રેપ: ફક્ત ડ્રાય ક્લીન. પોલિએસ્ટર ક્રેપ: ઠંડા પાણીમાં ઝડપી હાથ ધોલાઈ સામાન્ય રીતે ચાલે. અમારી ક્રેપ ફેબ્રિક ગાઇડ જુદા જુદા ક્રેપ અને તેમના વર્તન વિશે સમજાવે છે.
કોના માટે યોગ્ય, શેનાથી બચવું
- ઘરે ધોવા માટે સૌથી યોગ્ય: વારંવાર પહેરાતી સાદી કે પ્રિન્ટેડ પોલિએસ્ટર જ્યોર્જેટ અને શિફોન.
- ઘરે ધોવાનું ટાળો: ભારે ભરતકામ, સિક્વન્સ કે સ્ટોન વર્કવાળી જ્યોર્જેટ, અને કોઈ પણ શુદ્ધ સિલ્ક જ્યોર્જેટ.
લિનન સાડી કેવી રીતે ધોવી
લિનન ભીનું હોય ત્યારે મજબૂત રહે છે અને દરેક ધોલાઈ સાથે વધુ નરમ અને આરામદાયક બને છે, એટલે તે સંભાળમાં સૌથી સરળ પ્રીમિયમ ફેબ્રિકમાંનું એક છે. આ ફેબ્રિક વિશે વધુ જાણવા અમારી લિનન ફેબ્રિક ગાઇડ (અંગ્રેજીમાં) વાંચો.
- ઠંડા કે હૂંફાળા પાણીમાં માઇલ્ડ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટથી હાથથી ધોવો. સાદા લિનન માટે મેશ બેગમાં હળવી મશીન સાઇકલ પણ ચાલે.
- પહેલી ધોલાઈમાં થોડું ચડવું સ્વાભાવિક છે, એટલે કોઈ પણ ઓલ્ટરેશન ધોલાઈ પછી જ કરાવો.
- જોરથી ન નિચોવો. ભીનું હોય ત્યારે વળ આપવાથી લિનનમાં ઊંડી કરચલીઓ પડે છે.
- છાંયડામાં સૂકવો અને ભીની હોય ત્યારે હાથથી સાડીને સીધી કરો.
- સહેજ ભીની હોય ત્યારે જ હાઈ (લિનન) સેટિંગ પર ઇસ્ત્રી કરો. જરીની કિનારીવાળા લિનનમાં જરી પર કપડું રાખીને ઇસ્ત્રી કરો.
લિનન બ્લેન્ડ (લિનન-કોટન, લિનન-સિલ્ક)માં બંનેમાંથી વધુ નાજુક ફેબ્રિકના નિયમો પાળો. લિનન-સિલ્ક સાડીને સિલ્કની જેમ સાચવો.
ભરતકામ, જરી અને સિક્વન્સવાળી સાડી કેવી રીતે ધોવી
અહીં જ "શંકા હોય તો ડ્રાય ક્લીન" નિયમ સૌથી વધુ મહત્ત્વનો છે. પાણી, ઘસારો અને ગરમીથી જરી કાળી પડી શકે, દોરા ઢીલા થઈ શકે, સિક્વન્સ પીગળી શકે અને મેટલ વર્કથી કાટના ડાઘ પડી શકે.
જરી સાડીઓ
- અસલી કે ટેસ્ટેડ જરીવાળી દરેક સાડી ડ્રાય ક્લીન કરાવો. અમારી જરી ગાઇડ (અંગ્રેજીમાં) અસલી, ટેસ્ટેડ અને નકલી જરીનો ફરક સમજાવે છે. સુરત તો જરી ઉદ્યોગ માટે પણ જાણીતું છે, એટલે અહીંની ઘણી સાડીઓમાં જરીનું કામ હોય છે.
- જરી પર ક્યારેય બ્લીચ, લીંબુ, વિનેગર કે પોલિશ ન લગાવો, અને તેને ઘસો નહીં.
- પરફ્યૂમ સાડીથી દૂર રાખો. તૈયાર થતાં પહેલાં તેને તમારી ત્વચા પર લગાવો, કારણ કે આલ્કોહોલ અને તેલ જરીને કાળી પાડે છે.
- જરીને અંદરની તરફ વાળો અને ગડીઓ વચ્ચે નરમ મલમલનું પડ રાખો, જેથી ધાતુ સિલ્ક પર ન દબાય.
ભરતકામ, સિક્વન્સ અને સ્ટોન વર્કવાળી સાડીઓ
- ભારે ભરતકામ, આભલાં (મિરર), સ્ટોન અને સિક્વન્સ વર્ક ડ્રાય ક્લીન કરાવો. ડ્રાય ક્લીનરને જણાવો કે કામ કેવા પ્રકારનું છે.
- ઘરે ફક્ત ડાઘવાળી જગ્યા સાફ કરો: નાના ડાઘને ભીના કપડા અને એક ટીપું માઇલ્ડ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટથી થપથપાવો, પછી સાદા પાણીથી શોષી લો.
- સિક્વન્સ કે સ્ટોન પર સીધી ઇસ્ત્રી ક્યારેય ન કરો. વાળેલા ટુવાલ પર મૂકીને ઊંધી બાજુથી લો હીટ પર ઇસ્ત્રી કરો, અથવા થોડા અંતરેથી સ્ટીમર વાપરો.
- કોટન પર ચિકનકારી અને દોરાનું ભરતકામ સામાન્ય રીતે ઠંડા પાણીમાં ઊંધું કરીને હળવા હાથે ધોઈ શકાય.
હળવા, પારદર્શક વણાટને પણ એટલી જ કાળજી જોઈએ: તેમની સંભાળ માટે અમારી ઓર્ગેન્ઝા સાડી ગાઇડ અને ટિશ્યુ સિલ્ક સાડી ગાઇડ જુઓ.
શું સાડી વૉશિંગ મશીનમાં ધોઈ શકાય?
કેટલીક હા, ઘણી નહીં. મજબૂત, પાકા રંગની, વારંવાર પહેરાતી સાડીઓ માટે વૉશિંગ મશીન ચાલે. કોઈ કીમતી સાડી માટે આ જોખમ લેવા જેવું નથી.
| મશીન વૉશ સામાન્ય રીતે ચાલે | મશીનમાં ક્યારેય ન ધોવો |
|---|---|
| પ્રિન્ટેડ મિલ કોટન સાડીઓ | શુદ્ધ સિલ્ક, જેમાં કાંજીવરમ, બનારસી અને પૈઠણી આવી જાય |
| સાદી પોલિએસ્ટર જ્યોર્જેટ, શિફોન અને ક્રેપ | જરીની કિનારી કે જરીના પાલવવાળી કોઈ પણ સાડી |
| સાદું લિનન અને લિનન-કોટન | ભરતકામ, સિક્વન્સ, આભલાં કે સ્ટોન વર્ક |
| રોજની કોટન-બ્લેન્ડ સાડીઓ | ઢીલા વણાટવાળી હેન્ડલૂમ કોટન, ઓર્ગેન્ઝા અને ટિશ્યુ |
સાડીને મશીનમાં સલામત રીતે કેવી રીતે ધોવી
- સાડીને ઢીલી વાળીને મોટી મેશ લોન્ડ્રી બેગમાં મૂકો, એક બેગમાં એક સાડી.
- ઠંડા પાણી સાથે ડેલિકેટ, હેન્ડ-વૉશ કે વૂલ સાઇકલ પસંદ કરો.
- સ્પિનની સ્પીડ ઓછી રાખો, અથવા સ્પિન છોડીને ટુવાલમાં દબાવીને પાણી કાઢો.
- જીન્સ, ટુવાલ કે ઝિપ અને હૂકવાળી કોઈ વસ્તુ સાથે ન ધોવો.
- સાઇકલ પૂરી થતાં જ બહાર કાઢો અને છાંયડામાં સૂકવો.
સાડી પરથી હળદર, તેલ, ચા, લિપસ્ટિક અને મહેંદીના ડાઘ કેવી રીતે કાઢવા
ઝડપથી કામ કરો, ઘસવાને બદલે થપથપાવીને શોષો, અને ડાઘની પાછળની બાજુથી કામ કરો જેથી ડાઘ બહાર નીકળે, અંદર ન જાય. કોઈ પણ ઉપાય પહેલાં છુપા ખૂણે અજમાવો. સિલ્ક, જરી કે ભરતકામ પર ઘરગથ્થુ નુસખા ન અજમાવો; બને તેટલી જલદી સાડી ડ્રાય ક્લીનર પાસે લઈ જાઓ અને જણાવો કે ડાઘ શેનો છે.
| ડાઘ | કોટન, લિનન અને સિન્થેટિક | સિલ્ક, જરી અને ભરતકામ |
|---|---|---|
| હળદર | લેપ હોય તો ખોતરીને કાઢો, પાછળથી ઠંડા પાણીથી ધોવો, પછી માઇલ્ડ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટથી થપથપાવો. શરૂઆતમાં કડક ક્ષારીય (આલ્કલાઇન) સાબુની ગોટીથી બચો, તેનાથી ડાઘ લાલાશ પકડી શકે. સફેદ કોટનને તડકામાં સૂકવવાથી બાકી રહેલો ડાઘ ઝાંખો પડી શકે. | હળવેથી શોષો અને જલદી ડ્રાય ક્લીનર પાસે લઈ જાઓ. રંગીન સિલ્ક પર સાબુ કે તડકો ન વાપરો. |
| તેલ અને ઘી | ટેલ્કમ પાઉડર કે કોર્નફ્લોર છાંટો, એક કલાક રહેવા દો, ખંખેરી નાખો, પછી થોડા ડિશવૉશ લિક્વિડથી થપથપાવીને ઠંડા પાણીમાં ધોઈ નાખો. | ફક્ત ટેલ્ક કે કોર્નફ્લોર, ખંખેરીને ડ્રાય ક્લીન કરાવો. |
| ચા અને કૉફી | તરત પાછળથી ઠંડા પાણીથી ધોવો, પછી લિક્વિડ ડિટર્જન્ટથી ધોઈ લો. | ભીના કપડાથી શોષો અને ડ્રાય ક્લીન કરાવો. |
| લિપસ્ટિક અને મેકઅપ | રૂ પર એક ટીપું લિક્વિડ ડિટર્જન્ટ લઈ થપથપાવો (ઘસો નહીં), પછી ધોઈ નાખો. | ટિશ્યુથી વધારાનું ઉપાડી લો અને ડ્રાય ક્લીન કરાવો. |
| મહેંદી | લેપને સુકાવા દો, ભીનું કર્યા વગર ખંખેરી નાખો, પછી ઠંડા પાણીમાં ખંગાળીને ધોઈ લો. મહેંદીનો રંગ ઘણી વાર એવો ડાઘ છોડે છે જે પૂરો ન જાય. | સુકાવા દો, પોપડી હળવેથી કાઢો અને ડ્રાય ક્લીન કરાવો. |
| દીવાનું મીણ | કડક થવા દો, ઉખાડીને કાઢો, પછી તે જગ્યા પર કાગળ મૂકીને હૂંફાળી ઇસ્ત્રીથી દબાવો જેથી બાકીનું મીણ નીકળી આવે. | કડક થવા દો, જે સહેલાઈથી નીકળે તે કાઢો અને ડ્રાય ક્લીન કરાવો. |
તાજા ડાઘ પર ક્યારેય ગરમ પાણી ન રેડો. ગરમીથી ઘણા ડાઘ કાયમ માટે પાકા થઈ જાય છે.
સાડીનો રંગ ઝાંખો પાડ્યા વગર કે નુકસાન વગર કેવી રીતે સૂકવવી અને ઇસ્ત્રી કરવી
સૂકવવું
- હંમેશાં છાંયડામાં સૂકવો. સીધો તડકો ઘેરા રંગોને ઝાંખા પાડે છે અને સિલ્કને નબળું બનાવે છે. ઢાંકેલી બાલ્કની કે પંખાવાળો હવાઉજાસ રૂમ શ્રેષ્ઠ છે.
- રંગીન સાડીઓને ઊંધી કરીને સૂકવો જેથી ઉપરની સપાટી બચી રહે.
- વજન વહેંચો. ભીની સાડી ભારે હોય છે: એક તાર પર જાડા પોટલાની જેમ વાળવાને બદલે બે દોરી કે પહોળા સળિયા પર ફેલાવો.
- ભીની સાડી પર ધાતુની ક્લિપ કે હેંગર ન લગાવો. તેનાથી કાટના ડાઘ પડી શકે.
- કોઈ પણ સાડી માટે ડ્રાયર ન વાપરો. ગરમીથી કાપડ અસમાન રીતે ચડે છે અને કરચલીઓ પડે છે.
ફેબ્રિક પ્રમાણે ઇસ્ત્રી
| ફેબ્રિક | ઇસ્ત્રી સેટિંગ | ટિપ્સ |
|---|---|---|
| સિલ્ક | લો (સિલ્ક) | ઊંધી બાજુ, ઉપર સુતરાઉ કપડું રાખીને, સિલ્ક પર સીધું પાણી ન છાંટો |
| જ્યોર્જેટ, શિફોન, ક્રેપ | લો (સિલ્ક કે સિન્થેટિક) | ઊંધી બાજુ, હળવા અને ઝડપી સ્ટ્રોક; વધુ ગરમીથી સિન્થેટિક પીગળી શકે કે ચમકવા લાગે |
| કોટન | હાઈ (કોટન) | સહેજ ભીની હોય ત્યારે ઇસ્ત્રી કરો, ખાસ કરીને આર કર્યા પછી |
| લિનન | હાઈ (લિનન) | ભીની હોય ત્યારે ઇસ્ત્રી કરો, ઘેરા રંગમાં ઊંધી બાજુથી |
| જરી, ભરતકામ, સિક્વન્સ | લો | વાળેલા ટુવાલ પર ઊંધી બાજુથી; જરી, સિક્વન્સ કે સ્ટોન પર ક્યારેય સીધી ઇસ્ત્રી ન કરો |
પહેલાં સાડીના અંદરના છેડે ઇસ્ત્રી અજમાવો. ભારે સિલ્ક અને ભરતકામવાળી સાડીઓ માટે થોડા ઇંચ દૂર રાખેલું ગાર્મેન્ટ સ્ટીમર ઇસ્ત્રી કરતાં વધુ નરમ છે. ભારતમાં ઘણા ડ્રાય ક્લીનર સાડીનું "રોલ પ્રેસ" કે રોલ પોલિશ પણ કરે છે, જેનાથી સાડીને સુંવાળું, પ્રોફેશનલ ફિનિશ મળે છે.
ધોયા પછી સાડી કેવી રીતે સાચવવી
સારી રીતે સાચવેલી સાડી બે ધોલાઈ વચ્ચે તાજી રહે છે, એટલે ઓછી ધોલાઈ અને લાંબું આયુષ્ય.
- ફક્ત ચોખ્ખી અને પૂરેપૂરી સૂકી સાડી જ મૂકો. પરસેવો, ખાવાના ડાઘ અને ભેજ જીવાત અને ફૂગને નોતરે છે.
- સુતરાઉ કે મલમલની બેગ વાપરો, પ્લાસ્ટિક નહીં, કારણ કે પ્લાસ્ટિક ભેજને અંદર પૂરી રાખે છે.
- દર બે-ત્રણ મહિને ગડી બદલો, જુદી લીટીઓ પર વાળો, જેથી ગડીઓ પર, ખાસ કરીને જરી પર, તિરાડ ન પડે.
- જીવાતથી કુદરતી રીતે બચાવો: સૂકાં લીમડાનાં પાન, લવિંગ કે સીડરના ટુકડા રાખો. ડામરની ગોળી (નેપ્થેલીન) સાડીને અડવી ન જોઈએ, કારણ કે તે સિલ્ક અને જરી પર ડાઘ છોડી શકે.
- ભેજ સામે લડો. સુરત જેવા ભેજવાળા શહેરમાં ચોમાસામાં કબાટમાં સિલિકા જેલનાં પેકેટ રાખો અને કોઈ કોરા દિવસે સાડીઓને છાંયડામાં હવા આપો.
- લાંબો સમય સાચવતાં પહેલાં કોટન સાડીઓમાંથી આર ધોઈને કાઢી નાખો.
- ભારે સિલ્કને હેંગર પર નહીં, સપાટ મૂકો, અને એકની ઉપર એક ઘણી બધી સાડીઓ ન મૂકો.
જો તમે લગ્ન માટે કબાટ તૈયાર કરી રહ્યાં હો, તો અમારી બ્રાઇડલ ટ્રુસો ચેકલિસ્ટમાં સિલ્ક સાડીઓ અને લહેંગા સાચવવાની યોજના આપી છે, અને સિલ્ક સાડી કેર ગાઇડ વારસાગત સિલ્કને પેઢીઓ સુધી સાચવવા વિશે વધુ ઊંડાણથી સમજાવે છે.
સાડીને પ્રોફેશનલ ડ્રાય ક્લીનર પાસે ક્યારે લઈ જવી
શંકા હોય તો ડ્રાય ક્લીન કરાવો. સારો ક્લીનર બગડેલી સાડી બદલવા કરતાં ઘણો સસ્તો પડે છે. પ્રોફેશનલ પાસે ત્યારે જાઓ જ્યારે:
- સાડી જરીવાળી શુદ્ધ સિલ્ક હોય, અથવા વારસાગત કે દુલ્હનની સાડી હોય.
- તેમાં ભારે ભરતકામ, સિક્વન્સ, સ્ટોન, આભલાં હોય, અથવા ઓર્ગેન્ઝા કે ટિશ્યુ જેવું નાજુક વણાટ હોય.
- તે રંગની તપાસમાં નિષ્ફળ ગઈ હોય, અથવા રંગ છોડી ચૂકી હોય.
- સિલ્ક પર તેલ, હળદર કે મહેંદીનો ડાઘ હોય, અથવા કોઈ એવો ડાઘ જે તમે ઓળખી ન શકો.
- જરી કાળી પડી ગઈ હોય, અથવા ફૂગના ડાઘ હોય કે એવી ભેજની વાસ હોય જે હવા આપવાથી ન જાય.
સાડી માટે ડ્રાય ક્લીનર પસંદ કરવાની ટિપ્સ
- એવો ક્લીનર પસંદ કરો જે નિયમિત સિલ્ક સાડીઓ સાફ કરતો હોય, અને પૂછો કે તેઓ જરી અને ભરતકામને કેવી રીતે સંભાળે છે.
- દરેક ડાઘ બતાવો અને જણાવો કે તે શેનાથી પડ્યો.
- તેમને કહો કે જરી પર જોરથી ઇસ્ત્રી ન કરે અને ગડીઓ વચ્ચે કાગળ કે કપડું રાખીને સાડી વાળે.
- દુકાનમાંથી નીકળતાં પહેલાં સાડી તપાસી લો. ઘરે ક્યારેય પેટ્રોલ કે સોલ્વન્ટથી સફાઈનો પ્રયાસ ન કરો; તે જોખમી છે અને પ્રોફેશનલ પર જ છોડી દો.
સુરતમાં સાડી ખરીદી રહ્યાં છો? અમારા કઠોદરા શોરૂમ પર અમે ખરીદી વખતે જ દરેક સાડીની સંભાળની રીત જણાવીએ છીએ. સાડી તાજી અને ઇસ્ત્રી થઈ જાય પછી પહેરવામાં મદદ માટે શરૂઆત કરનારાઓ માટે સાડી ડ્રેપિંગ ગાઇડ જુઓ.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
શું સિલ્ક સાડી ઘરે ધોઈ શકાય?
હળવી, સાદી સિલ્ક સાડી કોઈ છુપા ખૂણે રંગની તપાસ કર્યા પછી ઘરે ઠંડા પાણી અને pH-ન્યૂટ્રલ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટથી હાથથી ધોઈ શકાય. તેને પલાળી ન રાખો, નિચોવો નહીં અને તડકામાં ન સૂકવો. કાંજીવરમ અને બનારસી જેવી જરીવાળી ભારે સિલ્ક ડ્રાય ક્લીન કરાવવી વધુ સલામત છે.
નવી સાડી પહેરતાં પહેલાં ધોવી જોઈએ?
મોટા ભાગની સાડીઓને પહેલી વાર પહેરતાં પહેલાં ધોવાની જરૂર નથી. કોટન અને હેન્ડ-પ્રિન્ટેડ સાડીઓ અપવાદ છે, કારણ કે તે થોડી ચડી શકે અને કાચો રંગ છોડી શકે. પહેલાં રંગની તપાસ કરો અને તેને એકલી ઠંડા પાણીમાં ધોવો.
કોટન સાડીનો રંગ નીકળતો કેવી રીતે અટકાવવો?
તેને એકલી ઠંડા પાણીમાં ધોવો, ઓછો સમય પલાળો, અને પાણી ચોખ્ખું ન નીકળે ત્યાં સુધી ખંગાળો. ઘણા પરિવારો પહેલા ખંગાળામાં મીઠું કે થોડો સફેદ વિનેગર નાખે છે, જેનાથી કાચો રંગ થોડો ઓછો નીકળી શકે, પણ રંગ પૂરેપૂરો પાકો નથી થતો. છાંયડામાં ઊંધી કરીને સૂકવો.
શું જ્યોર્જેટ સાડી મશીનમાં ધોઈ શકાય?
સાદી પોલિએસ્ટર જ્યોર્જેટ સામાન્ય રીતે મેશ લોન્ડ્રી બેગમાં, ઠંડા પાણી અને ઓછા સ્પિનવાળી ડેલિકેટ સાઇકલ પર મશીનમાં ધોઈ શકાય. શુદ્ધ સિલ્ક જ્યોર્જેટ અને ભરતકામ, સિક્વન્સ કે સ્ટોન વર્કવાળી જ્યોર્જેટ મશીનમાં ન નાખવી. દરેક પ્રકારની જ્યોર્જેટ માટે હાથ ધોલાઈ વધુ નરમ છે.
સિલ્ક સાડી કેટલી વાર ડ્રાય ક્લીન કરાવવી જોઈએ?
ફક્ત ત્યારે, જ્યારે તે દેખીતી રીતે મેલી હોય, ડાઘ પડ્યો હોય, અથવા લાંબા સમય માટે મૂકતાં પહેલાં. દરેક વાર પહેર્યા પછી સિલ્ક સાડીને છાંયડામાં હવા આપવી સામાન્ય રીતે પૂરતું છે. દરેક વાર પહેર્યા પછી ડ્રાય ક્લીન કરાવવું જરૂરી નથી અને સમય જતાં તે કાપડ અને જરી માટે કડક બની શકે.
સિલ્ક માટે કયો ડિટર્જન્ટ સલામત છે?
સિલ્ક કે ઊન માટે બનેલો માઇલ્ડ, pH-ન્યૂટ્રલ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટ, અથવા થોડો બેબી શેમ્પૂ, ઠંડા પાણીમાં ઓગાળીને વાપરો. અરીઠા પરંપરાગત વિકલ્પ છે, પણ પહેલાં પેચ-ટેસ્ટ કરો. વૉશિંગ પાઉડર, એન્ઝાઇમ ડિટર્જન્ટ અને કોઈ પણ બ્લીચથી બચો.
સાડી પરથી હળદરનો ડાઘ કેવી રીતે કાઢવો?
કોટન પર લેપ ખોતરીને કાઢો, પાછળથી ઠંડા પાણીથી ધોવો અને માઇલ્ડ લિક્વિડ ડિટર્જન્ટથી થપથપાવો; સફેદ કોટનને તડકામાં સૂકવવાથી બાકીનો ડાઘ ઝાંખો પડી શકે. શરૂઆતમાં કડક ક્ષારીય સાબુથી બચો, કારણ કે તેનાથી ડાઘ લાલાશ પકડી શકે. સિલ્ક પર હળવેથી શોષો અને જલદી ડ્રાય ક્લીનર પાસે લઈ જાઓ.
સિલ્ક સાડીને સલામત રીતે ઇસ્ત્રી કેવી રીતે કરવી?
લો સિલ્ક સેટિંગ વાપરો, ઊંધી બાજુથી ઇસ્ત્રી કરો અને ઇસ્ત્રી અને સાડી વચ્ચે સુતરાઉ કપડું રાખો. સિલ્ક પર ક્યારેય સીધું પાણી ન છાંટો અને જરી પર જોરથી ન દબાવો. ભારે સિલ્ક માટે થોડા ઇંચ દૂર રાખેલું સ્ટીમર વધુ સલામત છે.
જરીવાળી સાડી કેવી રીતે ધોવી?
અસલી કે ટેસ્ટેડ જરીવાળી સાડી ઘરે ધોવાને બદલે ડ્રાય ક્લીન કરાવવી જોઈએ. પરફ્યૂમ, લીંબુ, બ્લીચ અને પોલિશને જરીથી દૂર રાખો, અને ગડીઓ વચ્ચે મલમલ રાખીને જરીને અંદરની તરફ વાળો. કાળી પડેલી જરીની સારવાર ફક્ત નિષ્ણાત ક્લીનર પાસે જ કરાવો.
સાચવેલી સાડીમાંથી વાસ કેમ આવે છે?
ભેજની વાસનો અર્થ સામાન્ય રીતે એ છે કે અંદર ભેજ પુરાઈ રહ્યો, ઘણી વાર પૂરેપૂરી સુકાયા પહેલાં સાડી મૂકવાથી કે ભેજવાળી ઋતુમાં પ્લાસ્ટિકમાં રાખવાથી. કોઈ કોરા દિવસે તેને છાંયડામાં હવા આપો; વાસ ન જાય તો કોટન ધોઈ નાખો કે સિલ્ક ડ્રાય ક્લીન કરાવો. ચોમાસામાં સિલિકા જેલ સાથે સુતરાઉ બેગમાં રાખો.
સાડીનો રંગ ઝાંખો પાડ્યા વગર કેવી રીતે સૂકવવી?
તેને છાંયડામાં સૂકવો, સીધા તડકામાં ક્યારેય નહીં, અને રંગીન સાડીઓને ઊંધી કરી દો. સાડીને બે દોરી કે પહોળા સળિયા પર ફેલાવો જેથી તે એકસરખી સુકાય, અને કાટ લાગી શકે એવી ધાતુની ક્લિપથી બચો. ટમ્બલ ડ્રાયર ન વાપરો.
શું સફેદ સાડી પર બ્લીચ વાપરી શકાય?
સિલ્ક કે જરી પર ક્યારેય બ્લીચ ન વાપરો, ભલે સાડી સફેદ કે ક્રીમ રંગની હોય. જરી વગરની સફેદ કોટન સાડી માટે બ્લીચ બનાવનારની સૂચનાઓ પાળો અને પહેલાં છુપા ખૂણે તપાસો, જોકે ઘણી વાર સામાન્ય ધોલાઈ અને તડકામાં સૂકવવું જ પૂરતું હોય છે. શંકા હોય તો ડ્રાય ક્લીનરને પૂછો.